नेपालसेज | काठमाडौं
अनलाइन विज्ञापन हेर्दा वा वेबसाइट खोल्दा प्रयोगकर्ताले कुनै लिंकमा क्लिक नगरे पनि मोबाइल वा कम्प्युटरमा स्पाइवेयर प्रवेश गर्न सक्ने साइबर आक्रमणको नयाँ तरिका सार्वजनिक भएको छ। University of Toronto अन्तर्गतको साइबर सुरक्षा अनुसन्धान संस्था Citizen Lab ले अक्टोबर १५, २०२६ मा सार्वजनिक गरेको अनुसन्धानले लक्षित अनलाइन विज्ञापनलाई प्रयोग गरेर डिभाइसमा स्पाइवेयर पुर्‍याइएको प्रमाण प्रस्तुत गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताले यस प्रविधिलाई “AdFection” नाम दिएका छन्। यसले सामान्य देखिने डिजिटल विज्ञापन प्रणालीलाई निश्चित व्यक्ति वा डिभाइस पहिचान गरी निगरानी गर्ने र ह्याकिङको माध्यम बनाउने जोखिम देखाएको छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

Zero-click आक्रमण: प्रयोगकर्ताले विज्ञापनमा क्लिक नगरे पनि डिभाइसमा स्पाइवेयर पुग्न सक्छ।

Al Jazeera का ४५ डिभाइस: Citizen Lab ले २०२४ र २०२५ मा कम्तीमा ४५ Windows डिभाइस प्रभावित भएको पुष्टि गरेको छ।

AdFection प्रविधि: अनुसन्धानकर्ताले लक्षित विज्ञापनमार्फत स्पाइवेयर पुर्‍याउने यस तरिकालाई “AdFection” नाम दिएका छन्।

विज्ञापन प्रविधिको दुरुपयोग: अनुसन्धानले Discover-Tech र Candiru को स्पाइवेयरबीच सम्बन्ध देखाएको छ।

प्रविधि कम्पनीको कारबाही: अनुसन्धानपछि Google र केही विज्ञापन प्लेटफर्मले Discover-Tech विरुद्ध पहुँच रोक्ने वा निलम्बन गर्ने कदम चालेका छन्।

अनुसन्धानअनुसार, सन् २०२४ र २०२५ मा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम Al Jazeera का कम्तीमा ४५ Windows डिभाइसलाई लक्षित गरिएको थियो। Citizen Lab ले Al Jazeera बाट प्राप्त नेटवर्क लग र प्राविधिक विवरणको विश्लेषण गर्दै यी डिभाइसमा Candiru को स्पाइवेयर प्रयोग भएको निष्कर्ष निकालेको छ। Candiru इजरायलसँग सम्बन्धित स्पाइवेयर कम्पनी हो, जसलाई अमेरिकाले सन् २०२१ मा दुर्भावनापूर्ण साइबर गतिविधिसँग सम्बन्धित भन्दै प्रतिबन्ध सूचीमा राखेको थियो। Al Jazeera ले आफ्ना कर्मचारीका डिभाइसमा भएको स्पाइवेयर आक्रमणको निन्दा गर्दै कर्मचारी र प्रणालीको सुरक्षा गर्न कदम चालिरहेको जनाएको छ।

विज्ञापन देखिँदैमा कसरी हुन सक्छ आक्रमण?
सामान्यतया साइबर आक्रमणबारे सोच्दा प्रयोगकर्ताले शंकास्पद लिंक खोल्नुपर्ने, फाइल डाउनलोड गर्नुपर्ने वा कुनै एप इन्स्टल गर्नुपर्ने बुझाइ हुन्छ। तर Zero-click आक्रमणमा प्रयोगकर्ताले यस्तो कुनै काम नगरे पनि जोखिम उत्पन्न हुन सक्छ। अनुसन्धानले वर्णन गरेको प्रणालीमा विज्ञापन वेबसाइट वा एपमा देखिँदा त्यसमा जोडिएको कोडले विज्ञापन प्रविधिको सर्भरसँग सम्पर्क गर्न सक्छ। लक्षित डिभाइस पहिचान भएपछि त्यसलाई थप कोड पठाउन सकिने र त्यसको दुरुपयोग गरेर सुरक्षा कमजोरीमार्फत स्पाइवेयर इन्स्टल गर्न सकिने अनुसन्धानकर्ताले बताएका छन्। यस्तो प्रक्रिया प्रयोगकर्तालाई सामान्य विज्ञापन देखिएको जस्तो लाग्ने अवस्थामा पनि हुन सक्छ।

अनुसन्धानले Discover-Tech नामक विज्ञापन प्रविधि कम्पनीलाई विज्ञापन प्रणाली र स्पाइवेयर उद्योगबीचको माध्यमका रूपमा चित्रण गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताका अनुसार कम्पनीको विज्ञापन पूर्वाधारले IP ठेगाना, मोबाइल विज्ञापन पहिचानकर्ता तथा अन्य डिभाइससम्बन्धी संकेत प्रयोग गरेर लक्षित प्रयोगकर्ताको पहिचान गर्न र चयन गरिएका डिभाइसमा दुर्भावनापूर्ण कोड पुर्‍याउन सहयोग गरेको थियो। Citizen Lab ले चार अर्ब विज्ञापन बिडिङ रेकर्ड विश्लेषण गरेको र अनुसन्धान अवधिमा कम्पनीका विज्ञापन करिब दुई लाख फरक वेबसाइट तथा Android र iOS एपमा देखिएको जनाएको छ। यद्यपि, विज्ञापन देखिएका सबै डिभाइस संक्रमित भएका थिए भन्ने यसको अर्थ होइन।

विज्ञापन प्लेटफर्ममाथि पनि प्रश्न
अनुसन्धान सार्वजनिक भएपछि Google र विज्ञापन उद्योगसँग सम्बन्धित अन्य संस्थाले Discover-Tech विरुद्ध कदम चालेका छन्। Citizen Lab का अनुसार Google ले कम्पनीलाई आफ्नो विज्ञापन एक्सचेन्ज प्लेटफर्मबाट हटाएको छ भने IAB Europe ले आफ्नो स्वीकृत विज्ञापन विक्रेता सूचीबाट कम्पनीलाई निलम्बन गरेको छ। Comcast अन्तर्गतको Beeswax ले पनि कम्पनीको पहुँच हटाएको जनाएको छ। अन्य विज्ञापन प्लेटफर्मले पनि पहुँच रोक्ने वा समीक्षा गर्ने कदम चालेका छन्। यस घटनाले डिजिटल विज्ञापनको लक्षित प्रणालीले व्यवसायलाई उपभोक्तासम्म पुग्न सहयोग गरे पनि त्यही संरचना निगरानी र साइबर आक्रमणका लागि दुरुपयोग हुन सक्ने प्रश्न उठाएको छ।

पत्रकार, सञ्चारमाध्यम र सर्वसाधारणले के बुझ्ने? 
यो घटनाले विशेषगरी पत्रकार, सम्पादक, सञ्चारमाध्यमका कर्मचारी, मानवअधिकारकर्मी, व्यवसाय तथा संवेदनशील सूचनामा पहुँच भएका व्यक्तिका लागि डिभाइस सुरक्षाको महत्त्व देखाएको छ। नेपालका सञ्चारमाध्यम र संस्थाहरूले पनि उपकरण तथा सफ्टवेयर नियमित अपडेट गर्ने, विज्ञापन ट्र्याकिङ सीमित गर्ने, विश्वसनीय विज्ञापन अवरोधक प्रयोग गर्ने र संस्थागत डिभाइसको सुरक्षा निगरानी गर्ने अभ्यासलाई प्राथमिकता दिन सक्छन्। उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिले साइबर सुरक्षा विशेषज्ञको सहयोगमा थप सुरक्षा उपाय अपनाउनु उपयुक्त हुन्छ। तर यस अनुसन्धानको अर्थ सबै अनलाइन विज्ञापन खतरनाक छन् वा नेपालका प्रयोगकर्तामाथि यही अभियानबाट आक्रमण भएको पुष्टि भएको छ भन्ने होइन। यसको मुख्य सन्देश भनेको प्रयोगकर्ताले क्लिक नगरेको अवस्थामा पनि केही परिष्कृत आक्रमण सम्भव हुन सक्छन् भन्ने हो।

नेपालसेज | शुक्रबार, ३० असोज २०८३ / Friday, 16 October 2026