सम्पादकीय सारांश

Verified

बाजुराको छेडेदह ताल पहिरोको उच्च जोखिममा परेको छ।

पहिरोले करिब ७० परिवारको खेतीयोग्य जमिन बगाइसकेको छ।

ताल आसपासको जग्गा विवादले संरक्षण तथा विकास योजना रोकिएको छ।

धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्त्व बोकेको तालमा बझाङ र अछामबाट समेत पर्यटक पुग्ने गरेका छन्।

स्थानीयले तत्काल पहिरो नियन्त्रण र दीर्घकालीन संरक्षण गुरुयोजनाको माग गरेका छन्।

नेपालसेज / बाजुरा ।

बाजुराको प्रसिद्ध छेडेदह ताल संरक्षणको अभाव र पहिरोको जोखिमका कारण अस्तित्व सङ्कटमा पर्दै गएको छ। खप्तड छेडेदह गाउँपालिकामा अवस्थित प्राकृतिक तथा धार्मिक महत्त्व बोकेको यो ताल पछिल्लो समय पहिरोको जोखिमसँगै संरक्षण अभावमा परेको हो। तालको किनारसम्मै पहिरो पुग्न थालेपछि स्थानीय बासिन्दा चिन्तित बनेका छन्। पहिरोले यसअघि नै करिब ७० परिवारको खेतीयोग्य जमिन बगाइसकेको छ। तत्काल पहिरो नियन्त्रणका लागि पहल नगरिए ताल फुटेर आसपासका बस्तीसमेत प्रभावित हुन सक्ने स्थानीयको चिन्ता छ। प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक आस्था र पर्यटकीय सम्भावना बोकेको छेडेदह ताल अहिले संरक्षण र व्यवस्थित विकासको पर्खाइमा छ।

स्थानीय राजेश सुनारका अनुसार खप्तड छेडेदह गाउँपालिका–४ को पड्नापानी क्षेत्रमा गएको पहिरो तालको नजिकै पुगिसकेको छ। पहिरोले करिब ७० परिवारको खेतीयोग्य जमिन बगाइसकेको र अहिले तालको किनारसम्मै जोखिम बढेको उनले बताएका छन्। तत्काल पहिरो नियन्त्रणको काम नभए ताल फुटेर सयौँ परिवार विस्थापित हुन सक्ने उनको भनाइ छ।

डाँडाकाँडा, शान्त वातावरण र मनमोहक प्राकृतिक दृश्यले घेरिएको छेडेदह ताललाई स्थानीयले प्रेम ताल पनि भन्ने गरेका छन्। खप्तड छेडेदह गाउँपालिका–४ र ७ को बीचमा रहेको यो ताल गाउँपालिकाको पहिचानसँग समेत जोडिएको छ। प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र खप्तड र छेडेदह तालकै नामबाट गाउँपालिकाको नामकरण गरिएको हो।

तर तालको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा अपेक्षित काम हुन सकेको छैन। खप्तड छेडेदह गाउँपालिका–४ का वडाध्यक्ष दलबहादुर धामीका अनुसार ताल वरिपरिको जग्गालाई लिएर वडा नं ४ र ७ का स्थानीयबीच लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ। जग्गा विवाद समाधान हुन नसक्दा गाउँपालिकाले तालको व्यवस्थापन, संरक्षण र पर्यटकीय विकासका काम अघि बढाउन नसकेको उनले बताएका छन्।

स्थानीय जग्गाधनीले ताल आसपासको जग्गा नापजाँच गरी मुआब्जा दिएर व्यवस्थित गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। खप्तड छेडेदह–७ का वडाध्यक्ष खगेन्द्र रावतले पनि पुरानो जग्गा विवाद समाधानका लागि अघिल्लो कार्यकालदेखि नै पहल गरिए पनि निष्कर्षमा पुग्न नसकेको बताएका छन्।

गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष बिशुदेवी नाथले गाउँपालिकाकै नामसँग जोडिएको ताल संरक्षण गर्न नसके भविष्यमा यसको अस्तित्व नै सङ्कटमा पर्ने बताएकी छन्। गाउँपालिका अध्यक्ष दिलबहादुर रावतले पनि जग्गा विवादकै कारण पहिरो नियन्त्रण र ताल संरक्षणका काम अघि बढाउन कठिनाइ भएको बताएका छन्। उनका अनुसार यसअघि सम्बन्धित वडाका स्थानीयसँग छलफल गरिएको भए पनि विवाद समाधान हुन सकेको छैन। अब सबै पक्षको सहभागितामा व्यापक छलफल गरी निष्कर्षमा पुग्ने प्रयास भइरहेको छ।

अध्यक्ष रावतका अनुसार ताल आसपासको जग्गा नापजाँच गरी मुआब्जा उपलब्ध गराउनुपर्ने स्थानीयको माग छ। पालिका र प्रदेश सरकारबाट यसअघि ताल क्षेत्रमा पूर्वाधार निर्माणका लागि सानो बजेट विनियोजन हुँदै आएको भए पनि जग्गा विवादका कारण तालको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार हुन सकेको छैन। ताल नजिकै पुगेको पहिरो नियन्त्रणका लागि भने गाउँपालिकाले डीपीआर तयार गरेको उनले बताएका छन्।

छेडेदह ताल प्राकृतिक सौन्दर्यका साथै धार्मिक आस्थाका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण छ। तालको छेउमै खापर मन्दिर रहेको छ। ताल अवलोकनका लागि बझाङ र अछामलगायत जिल्लाबाट पर्यटक पुग्ने गरेका छन्। मार्तडी–थामलेख तथा खप्तड–जयबागेश्वरी–डोगडी–मार्तडी सडकखण्डको नजिकै रहेकाले यहाँ पर्यटकको आवागमन बढाउन सकिने सम्भावना छ। रारा–खप्तड पैदल यात्रासँग पनि जोडिने भएकाले यसको पर्यटकीय महत्त्व थप बढेको छ।

स्थानीय गणेश बुढाका अनुसार छेडेदह ताललाई व्यवस्थित पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सके बाजुराको पर्यटन प्रवर्द्धनमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्न सक्छ। त्यसका लागि तालसम्म पुग्ने सडक तथा पदमार्गको स्तरोन्नति, सुरक्षित पैदलमार्ग, विश्रामस्थल, खानेपानी, शौचालय, सूचना बोर्ड र फोहर व्यवस्थापनजस्ता आधारभूत पूर्वाधार आवश्यक छन्।

तालको प्राकृतिक स्वरूपमा असर नपर्ने गरी पर्यटकीय संरचना निर्माण गर्नुका साथै दीर्घकालीन संरक्षण गुरुयोजना तयार गर्नुपर्ने देखिन्छ। पहिरो नियन्त्रण, जग्गा विवाद समाधान र आवश्यक बजेट तथा कार्यक्रमको व्यवस्था गर्न स्थानीय सरकारसँगै प्रदेश र सङ्घीय सरकारले समेत ध्यान दिनुपर्ने स्थानीयको माग छ।

प्राकृतिक सुन्दरता र धार्मिक महत्त्वले परिचित छेडेदह तालको संरक्षण हुन सके यो बाजुराको पर्यटन विकास र स्थानीय आयआर्जनको महत्त्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ। तर समयमै पहिरो नियन्त्रण र संरक्षणका काम अघि नबढे जिल्लाको महत्वपूर्ण प्राकृतिक सम्पदा नै गुम्ने जोखिम रहेको छ।

— नेपालसेज | प्रकाशित: २३ कात्तिक २०८३

META KEYWORDS