नेपालसेज/ काठमाडौं — परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले नेपालको विशिष्ट राष्ट्रिय पहिचान, सांस्कृतिक विविधता, प्राकृतिक सम्पदा र समकालीन उपलब्धिलाई विश्वमाझ थप स्थापित गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन्। परराष्ट्र मामिला अध्ययन प्रतिष्ठान (आईएफए) द्वारा आयोजित ‘ब्रान्ड नेपाल : नेशनल एसेट, ग्लोबल न्यारेटिभ्स र स्ट्राटेजिक अपरच्युनिटिज’ विषयक परियोजना प्रतिवेदन सार्वजनिक तथा नीतिगत संवाद कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै उनले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि र प्रतिष्ठालाई विकास आकाङ्क्षा तथा परराष्ट्र नीतिको महत्त्वपूर्ण रणनीतिक सम्पत्तिका रूपमा व्याख्या गरेका हुन्।

सम्पादकीय सारांश

Verified

नेपालको विशिष्ट राष्ट्रिय पहिचान र समकालीन उपलब्धिलाई विश्वमाझ स्थापित गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले बताएका छन्।

‘ब्रान्ड नेपाल’ लाई विकास आकाङ्क्षा र परराष्ट्र नीतिको महत्त्वपूर्ण रणनीतिक सम्पत्तिका रूपमा व्याख्या गरिएको छ।

नेपालको विविध सांस्कृतिक सम्पदा, परम्परागत ज्ञान र मौलिक उत्पादनको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान तथा प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

जलविद्युत्, पर्यटन, डिजिटल सेवा, नवप्रवर्तन र सिर्जनशील उद्योगलाई रणनीतिक अवसरका रूपमा अघि सारिएको छ।

हिमाली पारिस्थितिक प्रणाली र जलवायु जोखिमसम्बन्धी नेपालको अनुभवले विश्वव्यापी वातावरणीय कूटनीतिमा नेपालको आवाज सान्दर्भिक बनाएको खनालको भनाइ छ।

राष्ट्रको प्रतिष्ठाले लगानीसम्बन्धी निर्णय, कूटनीतिक सम्बन्ध, उपभोक्ताको विश्वास र अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा देशको स्थान निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने खनालले बताएका छन्। त्यसैले ‘ब्रान्ड नेपाल’ नेपालको विकास आकाङ्क्षा र परराष्ट्र नीतिको अभिन्न हिस्सा हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।

नेपालको विश्वव्यापी पहिचान हिमाल, लुम्बिनी र समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदासँग जोडिए पनि देशको परिचय यी स्थापित पहिचानमा मात्र सीमित नरहेको उनले उल्लेख गरेका छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको परम्परागत हस्तकला, हिमाली समुदायका बुनाइ परम्परा, थारू समुदायका कला तथा पर्यावरणसम्बन्धी ज्ञान, मैथिली र भोजपुरी भाषाका साहित्यिक अभिव्यक्ति तथा पूर्वी पहाडका किरात परम्परालाई नेपालको सामूहिक पहिचानका महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।

नेपाली समुदायको उद्यमशीलता, कलाकारको सिर्जनशीलता, युवा नवप्रवर्तकका उपलब्धि र विश्वभर रहेका नेपाली पेसाकर्मीको योगदानले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानलाई थप समृद्ध बनाएको खनालले बताएका छन्। स्थापित पहिचानलाई समृद्ध बनाउँदै समकालीन उपलब्धि र उदीयमान क्षमतालाई विश्वमाझ प्रस्तुत गर्ने सरकारको परिकल्पना रहेको उनले उल्लेख गरेका छन्।

ब्रान्ड नेपालका तीन प्राथमिकता

परराष्ट्रमन्त्री खनालले ब्रान्ड नेपालको प्रवर्द्धनका लागि तीनवटा प्राथमिकता अघि सारेका छन्। पहिलो, नेपालको विविध राष्ट्रिय सम्पदाको पहिचान, संरक्षण र मूल्य अभिवृद्धि गर्ने। दोस्रो, सार्वजनिक कूटनीतिमार्फत व्यापक र प्रभावकारी राष्ट्रिय पहिचान निर्माण गर्ने। तेस्रो, राष्ट्रिय पहिचानलाई उदीयमान रणनीतिक अवसरसँग जोड्ने।

नेपालका परम्परागत हस्तकला, कृषि अभ्यास, परम्परागत औषधोपचारसम्बन्धी ज्ञान, क्षेत्रीय परिकार र कलात्मक अभिव्यक्तिमा सांस्कृतिक तथा आर्थिक सम्भावना रहेको उनले बताएका छन्। यस्ता मौलिक उत्पादनको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउन बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारको संरक्षण, भौगोलिक सङ्केत (जीआई), प्रमाणीकरण प्रणाली र गुणस्तर मापदण्ड आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धिबाट सम्बन्धित उत्पादक र स्थानीय समुदायले उचित लाभ पाउने सुनिश्चितता पनि महत्त्वपूर्ण रहेको उनले उल्लेख गरेका छन्। ‘मेड इन नेपाल’ लाई मौलिकता, गुणस्तर र जिम्मेवार उत्पादनका आधारमा विश्व बजारमा विश्वासिलो ब्रान्डका रूपमा स्थापित गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।

सार्वजनिक कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान

नेपालका अन्तर्राष्ट्रिय उपलब्धि तथा योगदानलाई प्रभावकारी रूपमा विश्वमाझ प्रस्तुत गर्न सार्वजनिक कूटनीति महत्त्वपूर्ण माध्यम रहेको खनालले बताएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति स्थापना कार्यमा नेपालको सहभागिता, सामुदायिक वनको सफल अभ्यास, सिर्जनशील उद्योग, डिजिटल क्षेत्रमा नेपाली युवाको क्षमता र सांस्कृतिक सहअस्तित्वका परम्परालाई नेपालको समकालीन पहिचानका रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयको सार्वजनिक कूटनीति महाशाखा र विदेशस्थित नेपाली नियोगहरूले सांस्कृतिक आदानप्रदान, शैक्षिक साझेदारी, डायस्पोरा परिचालन तथा रणनीतिक सञ्चारमार्फत नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच विस्तार गरिरहेको उनले जानकारी दिएका छन्।

सन् २०२५ मा आयोजना गरिएको र सन् २०२७ मा पुनः आयोजना गर्ने तयारी रहेको ‘सगरमाथा संवाद’ले जलवायु परिवर्तन र दिगो विकासजस्ता साझा विश्वव्यापी चुनौतीमा संवाद सहजीकरण गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको रचनात्मक भूमिका स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको पनि उनले उल्लेख गरेका छन्।

राष्ट्रिय पहिचान र अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रस्तुत गरिने कथ्यलाई व्यवहारमा सिर्जना भएका अनुभव तथा उपलब्धिले पुष्टि गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।

लगानी, पर्यटन र डिजिटल सेवामा अवसर

खनालले नेपालको राष्ट्रिय पहिचानलाई रणनीतिक अवसरसँग जोड्नुपर्ने बताएका छन्। जलविद्युत्, पर्यटन, डिजिटल सेवा, नवप्रवर्तन र सिर्जनशील उद्योगमा नेपालको सम्भावना रहेको उनको भनाइ छ।

नेपालको जलविद्युत् स्रोतले क्षेत्रीय ऊर्जा सहकार्यको अवसर प्रदान गर्ने, प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले विविध र उच्च मूल्यको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न सक्ने तथा युवा पेसाकर्मी र उद्यमीले डिजिटल सेवा, नवप्रवर्तन र सिर्जनशील उद्योगमार्फत नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिरहेको उनले उल्लेख गरेका छन्।

‘हिमाली पारिस्थितिक प्रणाली र जलवायु जोखिमसम्बन्धी नेपालको अनुभवले विश्वव्यापी वातावरणीय कूटनीतिमा नेपालको आवाजलाई थप सान्दर्भिक बनाएको छ,’ खनालले भनेका छन्।

यी सम्भावनाको उपयोग गर्न दूरदर्शी रणनीति, सक्षम संस्थागत संरचना, विश्वसनीय पूर्वाधार र निरन्तर साझेदारी आवश्यक रहेको उनले बताएका छन्। परराष्ट्र मन्त्रालयको आर्थिक कूटनीति महाशाखा तथा विदेशस्थित नेपाली नियोगहरूले नेपालको सम्भावनालाई वैदेशिक लगानी, बजार, प्रविधि र ज्ञान सञ्जालसँग जोड्ने काम गरिरहेको पनि उनले जानकारी दिएका छन्।

ब्रान्ड नेपाल अभियानमा सबै पक्षको सहकार्य आवश्यक

ब्रान्ड नेपालको विश्वसनीय पहिचान निर्माणका लागि सरकार र समाजका सबै पक्षबीच समन्वय तथा सहकार्य आवश्यक रहेको खनालले बताएका छन्। संस्कृति, व्यापार, शिक्षा, नवप्रवर्तन र वातावरण संरक्षणका क्षेत्रमा हासिल उपलब्धिलाई कूटनीतिक प्रयाससँग जोड्न सम्बन्धित मन्त्रालय तथा संस्थाबीच सहकार्य हुनुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।

यस अभियानमा निजी क्षेत्र, प्राज्ञिक समुदाय, सांस्कृतिक संस्था, स्थानीय समुदाय र विदेशमा रहेका नेपालीको सक्रिय सहभागिता पनि आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

आगामी दशकमा नेपाललाई कला र सिर्जनशीलता, उद्यमशीलता, सांस्कृतिक समृद्धि तथा समुदायको ज्ञान र अनुभवका लागि विश्वमाझ चिनिने राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्नुपर्ने खनालले बताएका छन्। नेपालको कूटनीतिक उपस्थितिले राष्ट्रिय उपलब्धि प्रतिबिम्बित गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीले साझा समृद्धिलाई अघि बढाउने विश्वास उनले व्यक्त गरेका छन्।

कार्यक्रममा सांसद, विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, निजी क्षेत्र, नागरिक समाज तथा सञ्चारमाध्यमका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको थियो।

— नेपालसेज | प्रकाशित: १९ कार्तिक २०८३