नेपालसेज/गोरखा ।
वडा दसैँ सकिएसँगै गोरखाको दरौँदी नदी किनारका फाँटमा किसानलाई धान भित्र्याउने चटारो परेको छ। धान पाकेर पहेँलपुर भएका खेतमा किसानहरू बाली काट्ने, सुकाउने र घरमा भित्र्याउने काममा व्यस्त देखिएका छन्। दसैँ मनाउन गाउँघरमा भेला भएका परिवारका सदस्यसमेत खेतीपातीको काममा जुटेपछि ग्रामीण क्षेत्रमा कृषि गतिविधि बढेको छ। वर्षभरको खाद्यान्न जोहो गर्ने महत्वपूर्ण समयका रूपमा रहेको धान भित्र्याउने कामले अहिले दरौँदी आसपासका खेतमा चहलपहल बढाएको छ। किसानहरू मौसम अनुकूल रहँदै बाली सुरक्षित रूपमा घरमा भित्र्याउन सक्रिय छन्।

सम्पादकीय सारांश

Verified

दसैँ सकिएसँगै गोरखाको दरौँदी नदी किनारका फाँटमा धान भित्र्याउने चटारो।

पाकेको धान काट्ने, सुकाउने र घरमा भित्र्याउने काममा व्यस्त किसान।

सिँचाइ सुविधा भएकाले दरौँदी आसपासका क्षेत्रमा चैते र असारे धान खेती।

धान भित्र्याएपछि खेतमा तोरीलगायत हिउँदे बाली लगाउने तयारी।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालमा करिब ५९ लाख ५५ हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन।

समथर भूभाग र सिँचाइको राम्रो व्यवस्था भएका दरौँदी नदी आसपासका फाँट धान खेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छन्। यस क्षेत्रमा किसानले वर्षमा चैते र असारे गरी दुई बाली धान लगाउने गरेका छन्। सिँचाइको सुविधा भएकाले वर्षायामको वर्षामा मात्र निर्भर रहनुपर्ने अवस्था तुलनात्मक रूपमा कम छ। नदी आसपासको उर्वर जमिन र खेतीका लागि अनुकूल भौगोलिक अवस्थाले यस क्षेत्रको कृषि उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउँदै आएको छ।

दसैँपछि परिवारका सदस्य एकजुट भएर बाली भित्र्याउने काममा लाग्दा खेतीपातीको काम सहज हुने गरेको छ। पाकेको धान समयमै काटेर सुकाउने र सुरक्षित रूपमा भण्डारण गर्न सके वर्षभरका लागि खाद्यान्नको जोहो गर्न मद्दत पुग्छ। धान भित्र्याइसकेपछि खेतमा तोरीलगायत हिउँदे बाली लगाउने तयारीसमेत किसानले गर्ने गरेका छन्। यसले खेतको उपयोग बढाउनुका साथै कृषि उत्पादनलाई निरन्तरता दिन सहयोग पुर्‍याउँछ।

नेपालको प्रमुख खाद्य बाली धान हो। नेपालीको दैनिक खानाको मुख्य आधारका रूपमा रहेको धानले खाद्य सुरक्षा, ग्रामीण रोजगारी र कृषि अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। धान खेतीसँग किसानको जीविकोपार्जन मात्र नभई देशको समग्र खाद्य आपूर्ति पनि जोडिएको छ। त्यसैले धानको उत्पादन र उत्पादकत्व वृद्धि गर्नु कृषि क्षेत्रको महत्वपूर्ण प्राथमिकतामध्ये एक मानिन्छ।

उपलब्ध कृषि तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालमा करिब ५९ लाख ५५ हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो। उक्त वर्ष धान खेती गरिएको क्षेत्रफल करिब १४ लाख २० हजार हेक्टर रहेको थियो भने उत्पादकत्व प्रतिहेक्टर ४.१९ मेट्रिक टन पुगेको थियो। धान उत्पादनमा सिँचाइ सुविधा, उन्नत बीउ, मलको उपलब्धता, कृषि प्रविधिको प्रयोग र मौसमको अनुकूलताले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्छन्।

तर, खेतीको लागत बढ्नु, समयमा मल तथा बीउ उपलब्ध नहुनु र मौसममा हुने अनिश्चितताजस्ता समस्याले किसानलाई चुनौती दिँदै आएका छन्। अत्यधिक वर्षा, बाढी वा अन्य प्रतिकूल मौसमी अवस्थाले पाकेको बालीमा क्षति पुर्‍याउन सक्ने भएकाले समयमै धान भित्र्याउनु महत्वपूर्ण हुन्छ।