NepalSays/काठमाडौं।
मान्यजनको हातबाट टीका र जमरा लगाउँदै आशीर्वाद लिने, परिवार तथा आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र देवी दुर्गाको आराधना गर्दै मनाइने बडादसैँ पर्व आज कोजाग्रत पूर्णिमासँगै समापन हुँदैछ। आश्विन शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने यस पर्वमा साँझ धनधान्य एवं सम्पन्नताकी देवी महालक्ष्मीको पूजा आराधना गरिन्छ भने रातभर जाग्राम बस्ने धार्मिक परम्परा छ। विजयादशमीदेखि सुरु भएको टीका–जमरा लगाउने क्रम पनि आज समाप्त हुन्छ। यससँगै नेपालीको महान् चाड बडादसैँको १५ दिने धार्मिक तथा सांस्कृतिक चक्र पूरा हुन्छ। कोजाग्रत पूर्णिमा हिन्दू धर्मावलम्बीका लागि धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दिन हो। यस दिन साँझ महालक्ष्मीको पूजा गरी रातभर जाग्राम बसेमा घरमा धन, ऐश्वर्य र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष सहप्रा. डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार पृथ्वीको भ्रमणमा निस्किएकी महालक्ष्मी जाग्राम बसेका मानिसको घरमा प्रवेश गरी सम्पन्नता प्रदान गर्छिन् भन्ने मान्यताका आधारमा यो पर्व मनाउने परम्परा बसेको हो। दसैँमा नवदुर्गाको प्रसादस्वरूप ग्रहण गरिने टीका र जमरा विजयादशमीदेखि पूर्णिमासम्म लगाउने चलन छ। परिवारका ज्येष्ठ सदस्य तथा मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्दै आशीर्वाद लिने परम्पराले दसैँलाई पारिवारिक पुनर्मिलन र पुस्ताबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउने अवसरका रूपमा स्थापित गरेको छ। कोजाग्रत पूर्णिमासँगै यस्तो आशीर्वाद लिने क्रम समाप्त हुन्छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार शास्त्रअनुसार गर्नुपर्ने अखिल बलिपूर्तिको कार्य पनि आजै सम्पन्न हुन्छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

शुक्ल पूर्णिमाका दिन आज कोजाग्रत पूर्णिमा मनाइँदैछ, साँझ धनधान्य तथा सम्पन्नताकी देवी महालक्ष्मीको पूजा गरी रातभर जाग्राम बस्ने धार्मिक परम्परा छ।

कोजाग्रत पूर्णिमासँगै बडादसैँको १५ दिने पर्व र टीका–जमरा लगाएर आशीर्वाद लिने क्रम समाप्त हुन्छ।

आजै जमरा नदी, तलाउ तथा पोखरीलगायत पवित्र तीर्थस्थलमा विसर्जन गरिन्छ।

कार्तिक स्नान, तुलसी पूजा र आकाशदीपदान भने कात्तिक ९ गते सोमबारदेखि सुरु हुने नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ।

आजै घरमा राखिएको जमरा नजिकैको नदी, तलाउ, पोखरी वा अन्य पवित्र तीर्थस्थलमा लगेर विसर्जन गरिन्छ। आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन घटस्थापनासँगै सुरु भएको दुर्गा पक्षको धार्मिक अनुष्ठान पूर्णिमामा आएर पूरा हुन्छ। नवरात्रको विशेष पूजा विजयादशमीका दिन समाप्त भए पनि समग्र दुर्गा पक्ष भने कोजाग्रत पूर्णिमासम्म कायम रहने धार्मिक मान्यता छ।

कोजाग्रत पूर्णिमालाई ‘कौमुदी पूर्णिमा’ पनि भनिन्छ। यस दिन महालक्ष्मीको पूजासँगै हात्तीमा सवार देवराज इन्द्रको पूजा गर्ने परम्परा पनि रहेको समितिका अध्यक्ष भट्टराईले बताएका छन्। कतिपय धार्मिक परम्परामा यस रात जुवा खेल्ने चलनसमेत उल्लेख गरिएको छ। यस्ता प्रचलनको अभ्यास भने स्थान, समुदाय र पारिवारिक परम्पराअनुसार फरक हुन सक्छ।

बडादसैँ सकिएसँगै नेपाली समाजमा अर्को धार्मिक चक्र सुरु हुने तयारी पनि हुन्छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले स्वीकृत गरेका पात्रोअनुसार कार्तिक स्नान, तुलसीको विशेष पूजा आराधना र आकाशदीपदान कात्तिक ९ गते सोमबारदेखि सुरु हुनेछन्। कार्तिक महिनामा गरिने यी धार्मिक क्रियाकलापले घरपरिवारमा शान्ति, आरोग्य र कल्याणको कामना गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिन्छन्।

दसैँ केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित पर्व होइन। लामो समयदेखि टाढिएका परिवारका सदस्य एकै ठाउँमा भेला हुने, आफन्तसँग सम्बन्ध नवीकरण गर्ने र नयाँ पुस्तालाई सांस्कृतिक परम्परासँग जोड्ने अवसर पनि हो। कोजाग्रत पूर्णिमासँगै टीका–जमरा लगाउने क्रम रोकिए पनि दसैँले जोडेको आत्मीयता, आशीर्वाद र पारिवारिक सम्झना भने पर्व सकिएपछि पनि निरन्तर रहन्छन्।

— नेपालसेज | प्रकाशित: ८ कार्तिक २०८३, आइतबार / 25 October 2026