नेपालसेज/काठमाडौं ।
नेपालीको दोस्रो ठूलो चाड तिहारको अन्तिम दिन आज बुधबार देशभर भाइटीका पर्व हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरङ्गी टीका तथा माला लगाएर भाइटीका मनाउँदैछन्। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष भाइटीका लगाउने उत्तम साइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा रहेको छ। समितिले निर्धारित साइत विशेष रूपमा सिफारिस गरे पनि सर्वसाधारणले दिनभर आफ्नो अनुकूल समयमा टीका लगाउन सक्ने जनाएको छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

तिहारको अन्तिम दिन आज देशभर भाइटीका मनाइँदै।

बिहान ११:०७ बजे टीका लगाउने उत्तम साइत।

दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्ने।

दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टीका लगाएर उपहार तथा दक्षिणा दिने।

दाजुभाइ तथा दिदीबहिनी नभएकाहरूका लागि रानीपोखरीस्थित बालगोपालेश्वर मन्दिर खुला।

भाइटीका तिहारको पाँचौँ तथा अन्तिम दिन मनाइने प्रमुख पर्व हो। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई पूजा गरी सप्तरङ्गी टीका लगाउने, मखमली, सयपत्री तथा दुबोको माला पहिर्‍याउने र मिठाई, ओखर, कटुस तथा सेलरोटीलगायत परिकार खुवाउने परम्परा छ। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टीका लगाएर उपहार, दक्षिणा तथा आशीर्वाद दिने गर्छन्। यसरी टीका र उपहार आदानप्रदान गर्दै दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीले आपसी प्रेम र आत्मीयता प्रकट गर्छन्।

भाइटीका लगाउँदा दिदीबहिनी पूर्व फर्केर र दाजुभाइ पश्चिम फर्केर बस्ने परम्परा रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार दिदीबहिनीले दाजुभाइको निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाएर उनीहरूको सुख, समृद्धि र दीर्घायुको कामना गर्छन्। टीका लगाउनुअघि दाजुभाइको वरिपरि तेलको धारा लगाएर सुरक्षा घेरा बनाउने तथा मखमली र सयपत्रीको माला पहिर्‍याउने चलनसमेत छ।

भाइटीका यमराज र उनकी बहिनी यमुनासँग सम्बन्धित पौराणिक कथासँग जोडिएको छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई घरमा बोलाएर पूजा तथा सत्कार गरेकी थिइन्। बहिनीको प्रेम र आतिथ्यबाट प्रसन्न भएका यमराजले उनलाई वरदान माग्न आग्रह गर्दा यमुनाले प्रत्येक वर्ष यसै दिन भेट्न आउनुपर्ने र दाजुभाइ–दिदीबहिनीबीचको प्रेम सधैँ कायम रहनुपर्ने वर मागेको विश्वास गरिन्छ। यही पौराणिक मान्यतासँग जोडिएर भाइटीका मनाउने परम्परा रहँदै आएको छ।

यस अवसरमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनी नभएका व्यक्तिहरूले समेत टीका लगाउन सक्ने गरी काठमाडौंको रानीपोखरीस्थित बालगोपालेश्वर मन्दिर आज सर्वसाधारणका लागि खुला गरिएको छ। दाजुभाइ वा दिदीबहिनीसँग टीका लगाउन नपाएका व्यक्तिहरू मन्दिर पुगेर पूजा तथा टीका ग्रहण गर्ने परम्परा छ।

भाइटीका केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम, विश्वास, आत्मीयता र पारिवारिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउने पर्वका रूपमा लिइन्छ। स्वदेश तथा विदेशमा रहेका नेपालीले पनि आ–आफ्नो अनुकूलताअनुसार परिवारसँग भेटघाट गरी भाइटीका मनाउँदैछन्। यस पर्वले पारिवारिक एकता, आपसी सद्भाव र सम्बन्धको महत्त्वलाई समेत उजागर गर्छ।

— नेपालसेज | प्रकाशित: २५ कात्तिक २०८३, बुधबार / ११ नोभेम्बर २०२६