नेपालसेज/काठमाडौं
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन आइतबार काठमाडौंको खुलामञ्चमा भव्य रूपमा सुरु भएको छ। पार्टीको नयाँ नेतृत्व चयन र आगामी राजनीतिक, सांगठनिक तथा आर्थिक नीति तय गर्ने उद्देश्यसहित सुरु भएको महाधिवेशनको उद्घाटन समारोह राष्ट्रिय राजनीतिको समेत महत्वपूर्ण मञ्च बनेको छ। कार्यक्रममा कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापासहित प्रमुख राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूले सम्बोधन गर्दै मुलुकको वर्तमान अवस्था, लोकतन्त्र, संविधान संशोधन, सुशासन, राजनीतिक संस्कार र नयाँ पुस्ताको भूमिकाबारे आ–आफ्ना धारणा राखेका छन्। समारोहमा नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने, नेकपा (एमाले)का महासचिव शंकर पोखरेल, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देनलगायत नेताहरू सहभागी भएका छन्। विभिन्न दलका नेताहरूको उपस्थितिले कांग्रेस महाधिवेशनलाई पार्टीको आन्तरिक कार्यक्रमभन्दा माथि राष्ट्रिय राजनीतिको बहस गर्ने साझा मञ्चका रूपमा समेत प्रस्तुत गरेको छ। महाधिवेशनको मूल भाव ‘परम्पराको सम्मान, परिवर्तनको संकल्प’सँगै कांग्रेसले आफूलाई बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिमा पुनःपरिभाषित गर्ने चुनौतीसमेत बोकेको छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

गगन थापाले कांग्रेस स्पष्ट राजनीतिक अडानसहित अघि बढ्नुपर्ने बताए।

प्रचण्डले ‘अब पालो गगनजीको, अब पालो रविजीको’ भन्दै नयाँ पुस्तातर्फ संकेत गरे।

रवि लामिछानेले निष्ठा राजनीतिक पुँजी बनेको भए आफू पनि कांग्रेस हुन सक्ने बताए।

शंकर पोखरेलले लोकतन्त्र, संविधान र राष्ट्रिय हितका लागि दलहरू एक ठाउँमा उभिनुपर्ने बताए।

विश्वप्रकाश शर्माले संविधान संशोधनलाई संसदीय अंकगणितभन्दा माथि राष्ट्रिय विषय बनाउनुपर्ने बताए।

कांग्रेस सभापति गगनकुमार थापाले पार्टीले आगामी दिनमा आफ्नो राजनीतिक दृष्टिकोण र अडान स्पष्ट बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनले कांग्रेस कुनै पक्षको दबाब वा तत्कालीन राजनीतिक लाभअनुसार यता–उता ढल्किने पार्टी बन्न नहुने भन्दै ‘हामी यता पनि ढल्कने, उता पनि ढल्कने लालुपाते बन्नु हुँदैन’ भने। उनले महाधिवेशनबाट कांग्रेसले स्पष्ट राजनीतिक बाटो तय गर्नुपर्ने र आवश्यक परे विचार तथा अडानका लागि निर्वाचनमा पराजयसमेत स्वीकार गर्न तयार हुनुपर्ने बताए। थापाले सरकार बलियो हुनुपर्ने तर सरकारभन्दा नागरिक बलियो हुनुपर्ने धारणा राखे। लोकतन्त्र र सेवा प्रवाहबीच पुलको काम कांग्रेसले गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै उनले स्वतन्त्रता, समृद्धि र नागरिक अधिकारलाई व्यवहारिक सेवा प्रवाहसँग जोड्नुपर्ने बताए। पुरानो पुस्ताको अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जालाई एकसाथ अघि बढाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो।

थापाले वर्तमान सरकारलाई तत्कालै सबै समस्याको भारी बोकाउन नहुने पनि स्पष्ट पारे। सरकार गठन भएको ६ महिना मात्रै भएको उल्लेख गर्दै उनले ‘समस्याको समाधान रातारात हुँदैन’ भने। नेपालको समस्या केवल आन्तरिक कारणले उत्पन्न नभएको र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिको प्रभावसमेत रहेको उनको धारणा थियो। विश्व अर्थतन्त्रमा संरक्षणवादी प्रवृत्ति बढिरहेको, प्रविधिको तीव्र विकास भइरहेको तथा Artificial Intelligence (AI) ले आगामी दिनमा पार्ने प्रभावबारे गम्भीर बहस आवश्यक रहेको उनले बताए। गाउँ, पहाड र सहरका समस्या फरक–फरक रहेको उल्लेख गर्दै थापाले मुलुकका बहुआयामिक समस्यालाई हल्का ढंगले समाधान गर्न नसकिने बताए। उनले समाज र संसद्मा यस्ता विषयमा पर्याप्त बहस हुनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले कांग्रेसमा भएको नेतृत्व परिवर्तनलाई ‘निरन्तरतामा क्रमभंग’ को रूपमा व्याख्या गर्दै गगन थापालाई बधाई दिए। उनले कांग्रेसभित्र रूपान्तरणका लागि भूमिका खेल्ने नेता तथा महाधिवेशन प्रतिनिधिलाई धन्यवाद दिँदै नयाँ राजनीतिक पुस्ताको भूमिकातर्फ संकेत गरे। ‘अब पालो गगनजीको, अब पालो रविजीको’ भन्दै प्रचण्डले देशको नेतृत्वमा नयाँ पुस्ताको समय आएको सन्देश दिए। गगन थापाले निरन्तरतामा क्रमभंग गरेको उल्लेख गर्दै उनले देशको नेतृत्व गर्ने ठूलो जिम्मेवारी थापाको काँधमा आउँदै गरेको बताए। ‘तपाईंहरूले क्रम भंग गर्नुस्, अनि बन्छ नयाँ नेपाल’ भन्दै उनले शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक नेपाल निर्माणका लागि सबै राजनीतिक शक्तिको सहभागिता आवश्यक रहेको धारणा राखे। आफूहरूको राजनीतिक अवस्था खुम्चिएको भए पनि सबै राजनीतिक शक्तिप्रति आफ्नो भरोसा रहेको प्रचण्डले बताए।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले कांग्रेसको राजनीतिक संस्कार र निष्ठामाथि प्रश्न उठाउँदै आफ्नो सम्बोधनलाई व्यंग्यात्मक बनाएका छन्। उनले ‘निष्ठालाई पुँजी बनाएको भए म पनि कांग्रेस हुन्थेँ होला’ भन्दै कांग्रेसले सबैलाई समान दृष्टिले हेरेर निष्ठाको व्यवहार गरेको भए आफू पनि कांग्रेसमा हुन सक्ने बताए। ४० वर्षकै उमेरमा सभापति बन्ने प्रेरणा कांग्रेसबाट पाएको भए आफू कांग्रेस हुन सक्ने उनको भनाइ थियो। कांग्रेसको रुख चुनाव चिह्नप्रति संकेत गर्दै उनले रुखमा मतदान नगर्न र अन्य चुनाव चिह्नमा मत हाल्नुपर्ने अवस्था नआएको भए आफू पनि कांग्रेस हुन सक्ने टिप्पणी गरे। लामिछानेको भनाइले कांग्रेसको पुरानो राजनीतिक संस्कार, नेतृत्वमा पुस्तान्तरण र नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने विषयलाई उद्घाटन समारोहको बहसमा ल्याएको छ।

नेकपा (एमाले)का महासचिव शंकर पोखरेलले लोकतन्त्रको संरक्षणका लागि लोकतान्त्रिक शक्तिहरू फेरि एकजुट हुनुपर्ने बताए। उनले आफू र गगन थापा गणतन्त्र आन्दोलनमा सँगै सहभागी भएको स्मरण गर्दै थापा आगामी दिनमा सबैलाई स्वीकार्य सभापति बन्ने विश्वास व्यक्त गरे। राष्ट्रिय मुद्दामा राजनीतिक दलहरूबीच संवाद र सहकार्य आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै पोखरेलले सरकार, संसद् र नागरिकबीच पर्याप्त संवाद हुन नसकेको विषय उठाए। प्रधानमन्त्रीले संसद् र नागरिकका कुरा नसुन्दा भविष्यमा उत्पन्न हुन सक्ने संकटबारे चिन्ता गर्नुपर्ने अवस्था आएको उनको भनाइ थियो। विगतमा लोकतन्त्रवादी शक्तिहरू एकजुट भएर राणा र राजाको निरंकुशता अन्त्य गरेको स्मरण गर्दै पोखरेलले अहिले पनि लोकतन्त्रको संरक्षणका लागि राजनीतिक शक्तिहरूबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बताए।

राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देनले मुलुक राजनीतिक तरलता र अन्योलको अवस्थामा रहेको बताए। उनले देश सही ठाउँमा मात्रै नभई ‘लिक’बाटै बाहिरिएको टिप्पणी गरे। विगतमा गलत कुराविरुद्ध बोल्दा गोली चल्ने अवस्था रहे पनि अहिले गलत काम औँल्याउँदा सामाजिक सञ्जाल प्रयोग हुने गरेको उल्लेख गर्दै उनले राजनीतिक पात्र परिवर्तन भए पनि प्रवृत्तिमा अपेक्षित परिवर्तन नआएको बताए। ‘पात्र फेरिए, प्रवृत्ति फेरिएन’ भन्दै लिङ्देनले केवल मान्छे परिवर्तन गरेर समस्याको समाधान नहुने धारणा राखे। उनले संविधानलाई अपरिवर्तनीय दस्तावेजका रूपमा लिन नहुने बताए। ‘संविधान गीता–बाइबल होइन’ भन्दै उनले संविधान र वर्तमान व्यवस्थाका कमजोरी सुधार गर्दै अघि बढ्नुपर्ने बताए।

कांग्रेस उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माले संविधान संशोधनलाई सत्ता र प्रतिपक्षको चाहना वा संसद्को अंकगणितमा मात्र सीमित गर्न नहुने धारणा राखे। उनले संविधान संशोधनलाई समग्रताको भावना र राष्ट्रिय अपनत्वको विषय बनाउनुपर्ने बताए। संविधान संशोधनको क्रममा संसद् र संविधानसभामा नरहेका राजनीतिक दल तथा अन्य सरोकारवालालाई समेत छलफलमा सहभागी गराउनुपर्ने उनको भनाइ थियो। संविधानले परिकल्पना गरेको समयअनुसार यसको मूल्यांकन गर्दै आवश्यक संशोधन अघि बढाउन कांग्रेस तयार रहने संकेत गर्दै शर्माले संविधान संशोधनबारे गम्भीर राष्ट्रिय चिन्तन आवश्यक रहेको बताए। उनका अनुसार संविधान संशोधन कुनै एउटा पक्षको राजनीतिक आवश्यकता नभई समग्र राष्ट्रको साझा विषय बन्नुपर्छ।

महाधिवेशन उद्घाटनसँगै कांग्रेसभित्र नयाँ नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा पनि तीव्र बनेको छ। युवा नेता शंकर तिवारीले महामन्त्री पदमा उम्मेदवारी घोषणा गर्दै आफू नवपुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्दै कांग्रेस विचारको रक्षा र रूपान्तरणका लागि अघि बढ्न चाहेको बताए। उनले कांग्रेस विचारको सृजनशील व्याख्या, विस्तार र प्रसारका लागि आफ्नो उम्मेदवारी भएको स्पष्ट पारे। परम्पराको सम्मान गर्दै कांग्रेस विचारलाई नयाँ पुस्तासँग जोड्नु आफ्नो उम्मेदवारीको मूल उद्देश्य भएको उनको भनाइ छ। बदलिँदो राजनीतिक परिस्थितिमा संगठनलाई बलियो बनाउन, तल्लो तह र दूरदराजका नागरिकसँग पार्टीको सम्बन्ध विस्तार गर्न तथा नयाँ पुस्तालाई वैचारिक राजनीतिमा आकर्षित गर्न आफूले महामन्त्री पदलाई उपयुक्त ठानेको उनले बताए।

त्यस्तै, कांग्रेसका पूर्वमन्त्री तथा पूर्वकेन्द्रीय सदस्य दीपक गिरीले उपसभापति पदमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। दाङ क्षेत्र नम्बर ३ बाट ९०७ मतसहित लोकप्रिय मतमा पहिलो हुँदै केन्द्रीय महाधिवेशन प्रतिनिधि निर्वाचित भएका गिरीले अनुभवी नेतृत्वको मार्गदर्शनसँगै युवाशक्तिको ऊर्जा र सहभागितालाई जोडेर पार्टीलाई नयाँ गति दिने बताएका छन्। अनुभव र युवाबीचको सहकार्यबाट कांग्रेसको संगठनलाई थप बलियो, एकताबद्ध र जनमुखी बनाउने उनको प्रतिबद्धता छ। यसैबीच, उपसभापतिको संख्या तीन पुर्‍याउने गरी विधान संशोधन भए भीष्मराज आङ्देम्बेले पनि उपसभापतिमा उम्मेदवारी दिने बताएका छन्। यसले महाधिवेशनमा पदाधिकारी चयनको प्रतिस्पर्धा थप रोचक बनाएको छ।

महाधिवेशन उद्घाटन समारोहमा विभिन्न राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूको उपस्थितिले कांग्रेसभित्रको नेतृत्व परिवर्तनलाई राष्ट्रिय राजनीतिको चासोको विषय बनाएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने, नेकपा (एमाले)का महासचिव शंकर पोखरेल, नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहाल, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देन, जनता समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव र जनमत पार्टीका अध्यक्ष चन्द्रकान्त राउतलगायतलाई कांग्रेसले निमन्त्रणा गरेको थियो। एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली पारिवारिक शोकका कारण सहभागी नभएपछि महासचिव पोखरेलले एमालेको प्रतिनिधित्व गरेका छन्। भारत, चीन, अमेरिका लगायत मुलुकबाट विदेशी पाहुनासमेत सहभागी हुने तयारी गरिएको थियो। खुलामञ्चमा महाधिवेशनका लागि मञ्च निर्माण, सहभागीका लागि कुर्सी व्यवस्थापनलगायतका तयारी गरिएको थियो।

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनले अब पार्टीको नयाँ नेतृत्व मात्र चयन गर्ने छैन, बदलिँदो नेपाली राजनीतिमा कांग्रेसको स्थान र भूमिका पनि निर्धारण गर्नेछ। उद्घाटन समारोहमा आएका अभिव्यक्तिले कांग्रेसभित्र नेतृत्व परिवर्तनसँगै राजनीतिक विचारको पुनर्व्याख्या, नयाँ पुस्ताको सहभागिता, लोकतन्त्रको रक्षा, संविधान संशोधन, सुशासन र नागरिक–सरकार सम्बन्धलाई मुख्य बहसका रूपमा स्थापित गरेका छन्। गगन थापाले स्पष्ट अडान र दीर्घकालीन समाधानमा जोड दिएका छन् भने प्रचण्डले नयाँ पुस्ताको नेतृत्वतर्फ संकेत गरेका छन्। रविले निष्ठा र अवसरको प्रश्न उठाएका छन्। पोखरेलले लोकतान्त्रिक शक्तिबीच सहकार्यको आवश्यकता औँल्याएका छन्। लिङ्देनले राजनीतिक प्रवृत्तिमाथि प्रश्न उठाएका छन् भने विश्वप्रकाश शर्माले संविधान संशोधनलाई राष्ट्रिय सहमतिको विषय बनाउनुपर्ने बताएका छन्। अब बन्दसत्र, नीति–कार्यक्रम र नेतृत्व चयनको प्रक्रियाले यी राजनीतिक सन्देशलाई कांग्रेसको व्यवहारिक कार्यदिशामा कति रूपान्तरण गर्छ भन्ने मुख्य चासो बनेको छ।

— नेपालसेज | २०८३ असोज १८, आइतबार / October 4, 2026