NepalSays/ काठमाडौं -- भारतले आफ्नो LPG आपूर्ति स्रोतलाई विविधीकरण गर्दै अल्जेरियाबाट ठूलो परिमाणमा cooking gas आयात गर्ने सम्झौता गरेपछि यसको प्रभाव नेपालमा समेत पर्न सक्ने देखिएको छ। भारतको सरकारी तेल कम्पनी Indian Oil Corporation (IOC) ले अल्जेरियाको सरकारी ऊर्जा कम्पनी Sonatrach बाट सन् २०२७ देखि LPG आयात गर्ने सम्झौता अन्तिम रूप दिएको Reuters ले व्यापार स्रोतलाई उद्धृत गर्दै जनाएको छ। सम्झौताअनुसार Indian Oil ले प्रत्येक महिना करिब ४५ हजारदेखि ५५ हजार मेट्रिक टन LPG बोकेको एउटा ठूलो ग्यास जहाज ल्याउनेछ। भारतले Middle East बाट हुने आपूर्तिमाथिको निर्भरता घटाउन Algeria र United States जस्ता वैकल्पिक स्रोततर्फ ध्यान बढाएको हो। यस्तो diversification ले भारतको LPG supply chain लाई भविष्यमा थप resilient बनाउन सक्ने देखिन्छ। नेपाल भने LPG आपूर्तिका लागि भारतमा निर्भर भएकाले भारतको यस्तो रणनीतिक परिवर्तनको अप्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

Indian Oil ले सन् २०२७ देखि Algeria को Sonatrach बाट मासिक ४५–५५ हजार टन LPG ल्याउने भएको छ।

भारतले Middle East माथिको LPG निर्भरता घटाउन Algeria र US जस्ता नयाँ स्रोत खोजिरहेको छ।

नेपालले आफ्नो LPG आवश्यकता मुख्यतः भारतबाट प्राप्त गर्ने भएकाले यसको अप्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पर्न सक्छ।

भारतको supply diversification सफल भए नेपालमा भविष्यको LPG shortage को जोखिम घट्न सक्छ।

भारतले Algeria बाट LPG आयात गर्ने निर्णयको प्रमुख कारण Middle East मा देखिएको supply disruption हो। Strait of Hormuz मा भएको अवरोधका कारण Gulf क्षेत्रबाट भारततर्फ आउने energy shipments प्रभावित भएपछि भारतले यस वर्ष LPG आपूर्तिमा ठूलो दबाब सामना गरेको थियो। त्यसपछि भारतले Middle East बाहेकका supplier बाट LPG खरिद बढाएको हो। Reuters का अनुसार India ले जुन २०२६ देखि Algeria बाट LPG आयात गर्न सुरु गरिसकेको छ र अगस्टमा मात्रै करिब १ लाख १० हजार टन LPG Algeria बाट भारत पुग्ने अनुमान गरिएको छ। Algeria को LPG price Saudi Aramco को contract price भन्दा अनुकूल हुन सक्ने स्रोतहरूले बताएका छन्।

यसको नेपालमा सबैभन्दा ठूलो सम्भावित प्रभाव supply security मा देखिन सक्छ। नेपालले आफ्नो cooking gas आवश्यकता पूरा गर्न भारतबाट LPG प्राप्त गर्छ। Indian Oil ले नेपाललाई LPG लगायत petroleum products नियमित रूपमा उपलब्ध गराउँदै आएको छ। भारतमा supply पर्याप्त र diversified भए नेपालतर्फ आउने आपूर्तिमा पनि भविष्यमा स्थिरता आउन सक्छ। विशेषगरी Strait of Hormuz वा Gulf क्षेत्रमा फेरि कुनै ठूलो geopolitical crisis उत्पन्न भएमा एउटै क्षेत्रका supplier माथिको निर्भरता कम हुनु भारतका लागि मात्र होइन, भारतबाट LPG पाउने नेपालका लागि पनि सकारात्मक हुन सक्छ।

नेपालले यसअघि नै LPG supply disruption को असर प्रत्यक्ष रूपमा भोगिसकेको छ। West Asia मा तनाव बढेपछि मार्च २०२६ मा नेपाल आयल निगमले बजारमा सम्भावित अभाव रोक्न १४.२ किलोको cylinder मा आधा अर्थात् ७.१ किलो मात्र ग्यास भर्ने व्यवस्था गरेको थियो। त्यस समयमा नेपाल LPG सहित petroleum products का लागि भारतमा पूर्ण रूपमा निर्भर रहेको Reuters ले उल्लेख गरेको थियो। पछि भारतबाट supply स्थिर भएपछि जुलाई १५ बाट नेपालमा पुनः full 14.2-kg cylinder बिक्री सुरु गरिएको थियो। तर अगस्टमा पनि पर्याप्त imports हुँदाहुँदै storage, transportation, cylinder management र distribution समस्या कारण उपभोक्ताले लामो लाइन बस्नुपरेको रिपोर्ट आएको छ।

त्यसैले भारतले Algeria बाट LPG ल्याउँदैमा नेपालमा तुरुन्तै ग्यास सस्तो हुने भने होइन। नेपालमा LPG को अन्तिम मूल्यमा international LPG price, Indian supply price, transportation cost, NOC को pricing mechanism र घरेलु वितरण लागतजस्ता पक्षले प्रभाव पार्छन्। अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा Algeria deal को तत्कालीन लाभभन्दा पनि दीर्घकालीन supply security महत्वपूर्ण देखिन्छ। भारतसँग थप supplier हुँदा कुनै एउटा क्षेत्रबाट आपूर्ति रोकिँदा वैकल्पिक स्रोत प्रयोग गर्ने क्षमता बढ्नेछ। त्यसले नेपालतर्फको supply chain मा पनि अप्रत्यक्ष सुरक्षा बढाउन सक्छ।

भारतले Algeria मात्र होइन, United States बाट समेत LPG आयात बढाउने तयारी गरिरहेको छ। Reuters का अनुसार भारतले सन् २०२७ मा आफ्नो LPG imports को एकचौथाइसम्म अमेरिकाबाट ल्याउने लक्ष्य राखेको छ। यसले भारतको energy strategy अब Middle East केन्द्रित आपूर्तिबाट बहुस्रोतमा परिवर्तन भइरहेको देखाउँछ। नेपालका लागि यसको अर्थ भारतसँग LPG को वैकल्पिक supply बढी उपलब्ध हुनु हो। तर नेपालले दीर्घकालीन रूपमा आफ्नै LPG storage capacity, strategic reserves र distribution system सुधार नगरेसम्म भारतमाथिको निर्भरता भने कायमै रहनेछ। हालैका नेपाली LPG संकटहरूले imports मात्र पर्याप्त नभई storage र distribution infrastructure पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको देखाएका छन्।

यसकारण भारतको Algeria LPG deal लाई नेपालका लागि ‘तत्काल ग्यास सस्तो हुने समाचार’ भन्दा ‘भविष्यको supply security को सकारात्मक संकेत’ का रूपमा बुझ्नुपर्ने देखिन्छ। भारतले Middle East, Algeria र US लगायत विभिन्न स्रोतबाट LPG ल्याउन सकेमा क्षेत्रीय energy supply मा हुने अचानक झट्काको प्रभाव केही कम हुन सक्छ। तर नेपालले पनि भारतसँगको supply agreement सँगै आफ्नै storage, emergency stock र distribution क्षमता बढाउन सके मात्र यस्तो diversification को पूर्ण लाभ नेपाली उपभोक्ताले पाउनेछन्।

(— नेपालसेज | भाद्र ५, २०८३ शुक्रबार / August 21, 2026)