NepalSays/ भोजपुर — गाउँघरबाट युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारी तथा सहरतर्फ पलायन हुन थालेपछि भोजपुरका किसानलाई धान काट्न र थन्क्याउन कामदार पाउन मुस्किल हुन थालेको छ। खेतीपातीका लागि आवश्यक जनशक्तिको अभाव हुँदा पाकेको धान समयमै भित्र्याउन किसानलाई समस्या परेको छ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

भोजपुरका किसानलाई धान काट्न र थन्क्याउन कामदार पाउन मुस्किल।

वैदेशिक रोजगारी र सहरतर्फको बसाइँसराइले गाउँमा युवा जनशक्ति घट्दै।

महिला र ज्येष्ठ नागरिककै भरमा खेतीपाती गर्नुपर्ने बाध्यता।

परम्परागत मेलापात र आपसी सहयोगको चलनसमेत प्रभावित।

स्थानीय सरकारले युवा पलायन रोक्न र आधुनिक कृषि प्रणाली अपनाउन प्रोत्साहन गर्नुपर्ने किसानको माग।

वर्षभरि मेहनत गरेर उत्पादन गरेको बाली भित्र्याउने समयमा कामदार खोज्नुपर्ने बाध्यता किसानमाथि थपिएको छ। गाउँमा युवा जनशक्ति घट्दै जाँदा कृषि कार्यमा परिवारका सदस्यकै भर पर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। विशेषगरी धान काट्ने, बिटा बाँध्ने, खेतबाट खलोमा पुर्‍याउने र झाँटेर घरसम्म भित्र्याउने काममा जनशक्ति अभाव खड्किएको छ। पहिले छिमेकी र आफन्त मिलेर पालैपालो खेतीको काम गर्ने चलन रहे पनि पछिल्लो समय उक्त परम्परा प्रभावित हुँदै गएको किसान बताउँछन्। युवा पलायनले गाउँको कृषि प्रणाली र परम्परागत श्रम संस्कृतिमा समेत असर पार्न थालेको उनीहरूको भनाइ छ।

टेम्केमैयुङ गाउँपालिका–६ का किसान बलबहादुर राईले वैदेशिक रोजगारी र सहरकेन्द्रित बसाइँसराइका कारण गाउँमा युवा जनशक्ति अभाव हुँदै गएको बताउनुभयो। पहिले गाउँघरमै पर्याप्त कामदार पाइने गरे पनि अहिले धान थन्क्याउने समयमा काम गर्ने मानिस खोज्न कठिन हुने गरेको उनको भनाइ छ।

“गाउँमा खेती गर्ने युवा घट्दै गएका छन्। धान पाकेपछि काट्ने, बिटा बाँध्ने, बोकेर खलोमा पुर्‍याउने र झाँटेर घरसम्म भित्र्याउने काममा बलियो जनशक्ति चाहिन्छ। तर, अहिले गाउँमा युवा नहुँदा यी काम गर्न कठिन भएको छ,” उनले भने । 

हतुवागढी गाउँपालिका–२ लुङ्गिनका स्थानीय किसान जयबहादुर थापाले खेतीपातीको काम महिला र ज्येष्ठ नागरिककै भरमा गर्नुपर्ने अवस्था रहेको बताउनुभयो। युवा गाउँबाहिर गएपछि परिवारका सदस्य मिलेर खेतीको काम धान्नुपर्ने बाध्यता बढेको उनको भनाइ छ।

धान काट्ने, बोक्ने र थन्क्याउने काममा शारीरिक श्रम बढी लाग्ने भएकाले महिला तथा ज्येष्ठ नागरिकलाई कठिन हुने गरेको किसान बताउँछन्। जनशक्ति अभावमा परिवारका सदस्यले बढी मेहनत गर्नुपर्ने र काम सम्पन्न गर्न थप समय लाग्ने गरेको छ। समयमै बाली भित्र्याउन नसक्दा किसानलाई थप चिन्ता हुने गरेको छ।

परम्परागत रूपमा गाउँघरमा एकअर्काको खेतीमा सघाउने मेलापातको चलन रहे पनि युवा जनशक्ति घट्दै जाँदा उक्त प्रणालीबाट काम सम्पन्न गर्न कठिन हुन थालेको छ। पहिले छिमेकी र आफन्त मिलेर पालैपालो धान काट्ने तथा थन्क्याउने गरिए पनि अहिले काम गर्ने मानिसको अभावले किसानले थप समस्या झेल्नुपरेको छ।

किसानहरूले युवा पलायनको समस्या सम्बोधन गर्न स्थानीय सरकारले पहल गर्नुपर्ने बताएका छन्। युवालाई गाउँमै बसेर कृषि पेसामा संलग्न हुन प्रोत्साहित गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने र श्रम अभाव कम गर्न आधुनिक कृषि प्रणाली तथा कृषि उपकरणको प्रयोग बढाउनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

— नेपालसेज | प्रकाशित: ११ कात्तिक २०८३