नेपालसेज / वासिङ्टन ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभाको उच्चस्तरीय General Debate न्यूयोर्कमा चलिरहेका बेला चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ भने त्यहाँ सहभागी नभई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग भेटवार्ताका लागि वासिङ्टन पुगेका छन् । सी सेप्टेम्बर २३ मा अमेरिकाको राजधानी वासिङ्टन पुगेका हुन् । उनलाई अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले विमानस्थलमै स्वागत गरेका थिए । यो भ्रमणका क्रममा दुई नेताबीच अमेरिका–चीन सम्बन्धका महत्वपूर्ण विषयमा उच्चस्तरीय छलफल भएको छ । उता न्यूयोर्कमा भने चीनको प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व उपराष्ट्रपति हान झेङले गरिरहेका छन् ।

सम्पादकीय सारांश

Verified

सी जिनपिङ सेप्टेम्बर २३ मा वासिङ्टन पुगे ।

उनको भ्रमणको मुख्य केन्द्र ट्रम्पसँगको उच्चस्तरीय वार्ता रह्यो ।

न्यूयोर्कमा चीनको प्रतिनिधित्व उपराष्ट्रपति हान झेङले गरे ।

व्यापार, शुल्क, Artificial Intelligence र Taiwan लगायतका विषय वार्तामा छन् ।

चीनले संयुक्त राष्ट्रसंघलाई विश्वव्यापी शासनको मुख्य मञ्चका रूपमा समर्थन गरेको छ ।

सीको अनुपस्थितिमा चीनले महासभालाई बेवास्ता गरेको भने होइन । चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका अनुसार उपराष्ट्रपति हान झेङ सेप्टेम्बर २४ देखि २६ सम्म न्यूयोर्कमा रहने र UNGA को General Debate मा सहभागी हुने कार्यक्रम तय गरिएको थियो । हानले महासभामा चीनको धारणा प्रस्तुत गर्नुका साथै संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव, महासभाका अध्यक्ष र विभिन्न देशका नेतासँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रमसमेत राखेका छन् । चीनले महासभामा उच्चस्तरीय प्रतिनिधित्व कायम राख्दै आफ्नो बहुपक्षीय कूटनीति अघि बढाएको छ ।

यसपटक सीले न्यूयोर्कको सट्टा वासिङ्टन रोज्नुको मुख्य सन्दर्भ अमेरिका–चीन सम्बन्धमा देखिएका संवेदनशील विषयसँग जोडिएको छ । दुई देशबीच व्यापार र शुल्कसम्बन्धी तनाव लामो समयदेखि जारी छ । पछिल्लो व्यापारिक ‘truce’ लाई निरन्तरता दिने विषय पनि ट्रम्प–सी वार्ताको महत्वपूर्ण एजेन्डामा परेको छ । अमेरिकी तथा चिनियाँ अधिकारीहरूले व्यापारसम्बन्धी सहमति र आगामी महिनाका लागि यसको निरन्तरताबारे छलफल गरिरहेका बेला सीको अमेरिका भ्रमण भएको हो ।

व्यापारसँगै Artificial Intelligence पनि अमेरिका–चीन सम्बन्धको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ । दुवै देश AI प्रविधिमा तीव्र प्रतिस्पर्धामा छन् र यसको सुरक्षा, विकास तथा रणनीतिक प्रयोगबारे फरक दृष्टिकोण राख्छन् । सीले AI सम्बन्धी संवाद र सहकार्यको आवश्यकता अघि सारेका छन् भने अमेरिकाले चिनियाँ प्रविधि विकास र रणनीतिक क्षमतासँग सम्बन्धित सुरक्षा चासोलाई महत्व दिँदै आएको छ । त्यसैगरी Taiwan को विषय पनि दुई देशबीचको सबैभन्दा संवेदनशील राजनीतिक तथा सुरक्षा मुद्दामध्ये एक हो ।

सीको वासिङ्टन भ्रमणलाई केवल व्यापारिक वार्तामा सीमित घटनाका रूपमा पनि हेरिएको छैन । Reuters ले यस भ्रमणलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभासँग समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेको महत्वपूर्ण अमेरिका–चीन कूटनीतिक गतिविधिका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । यस वर्ष UNGA मा करिब १३० राष्ट्र तथा सरकार प्रमुख सहभागी भइरहेका बेला सीले न्यूयोर्कमा उपस्थित हुनुको सट्टा ट्रम्पसँग प्रत्यक्ष वार्तालाई रोजेका छन् । यसले उनको यसपटकको विदेश भ्रमणमा अमेरिका–चीन द्विपक्षीय सम्बन्धलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको देखाउँछ ।

यद्यपि सीको अनुपस्थितिलाई संयुक्त राष्ट्रसंघप्रतिको चिनियाँ प्रतिबद्धतामा आएको परिवर्तनका रूपमा मात्र व्याख्या गर्न मिल्दैन । चीनले महासभामा उपराष्ट्रपति तहको प्रतिनिधित्व पठाएको छ र संयुक्त राष्ट्रसंघलाई विश्वव्यापी शासनको मुख्य मञ्चका रूपमा आफ्नो समर्थन दोहोर्‍याएको छ । चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले General Debate लाई देशहरूले राजनीतिक सहमति निर्माण गर्ने र बहुपक्षीय कदममा समन्वय गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा वर्णन गरेको छ । यस वर्ष संयुक्त राष्ट्रसंघमा चीनको वैधानिक सिट पुनःस्थापित भएको ५५ वर्ष पनि पुगेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक वृत्तमा भने सीको निर्णयले फरक सन्देश दिएको विश्लेषण भइरहेको छ । एकातिर विश्वका धेरै राष्ट्रप्रमुख न्यूयोर्कमा भेला भएका बेला चीनका सर्वोच्च नेता त्यही देशको राजधानी वासिङ्टनमा अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग भेटवार्तामा छन् । अर्कोतर्फ चीनले आफ्ना उपराष्ट्रपतिलाई महासभामा पठाएर संयुक्त राष्ट्रसंघसँगको बहुपक्षीय संलग्नता कायम राखेको छ । त्यसैले यस घटनाक्रमलाई चीनले एकै समयमा द्विपक्षीय अमेरिकी सम्बन्ध र बहुपक्षीय संयुक्त राष्ट्र कूटनीति दुवैलाई फरक तहबाट अघि बढाएको रूपमा हेर्न सकिन्छ ।

सी र ट्रम्पबीचको वार्तामा व्यापार तथा शुल्कबाहेक AI, Taiwan र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा तथा ऊर्जा बजारसँग सम्बन्धित विषयसमेत उठेका छन् । विशेषगरी व्यापारिक सहमतिलाई निरन्तरता दिने र दुई देशबीचको तनावलाई थप बढ्न नदिने विषय महत्वपूर्ण रहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ । चीनका लागि अमेरिकी बजार र प्रविधिसँगको सम्बन्ध महत्वपूर्ण छ भने अमेरिकाका लागि चीनसँगको व्यापार, प्रविधि, आपूर्ति शृंखला र रणनीतिक प्रतिस्पर्धा प्रमुख विषय हुन् ।

यसरी हेर्दा, सी जिनपिङको UNGA अनुपस्थिति चीनले संयुक्त राष्ट्रसंघ छाडेको संकेतभन्दा पनि यसपटक वासिङ्टनमा अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग प्रत्यक्ष वार्तालाई प्राथमिकता दिएको निर्णयका रूपमा देखिन्छ । न्यूयोर्कमा चीनको प्रतिनिधित्व उपराष्ट्रपति हान झेङले गरिरहेका छन् भने वासिङ्टनमा सी स्वयंले अमेरिका–चीन सम्बन्धका प्रमुख मुद्दामा छलफल गरिरहेका छन् । यसले २०२६ को अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा अमेरिका–चीन सम्बन्ध र संयुक्त राष्ट्रसंघीय बहुपक्षीय कूटनीति समानान्तर रूपमा अघि बढिरहेको देखाएको छ ।