नेपालसेज / काठमाडौं ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङलाई चीनले अमेरिकाबाट हतियार किन्न चाहन्छ कि भनेर सोधेको चीनका लागि अमेरिकी राजदूत डेभिड पर्ड्यूले बताएका छन्। पर्ड्यूले आइतबार Fox News Sunday मा अन्तर्वार्ता दिँदै ट्रम्पको ताइवान र चीनसम्बन्धी नीतिबारे चर्चा गर्ने क्रममा यस्तो खुलासा गरेका हुन्। उनका अनुसार ट्रम्पले अमेरिकाले विश्वका विभिन्न देशलाई हतियार बिक्री गर्ने गरेको उल्लेख गर्दै सीसँग पनि अमेरिकी हतियार खरिद गर्न इच्छुक भए/नभएको प्रश्न गरेका थिए। पर्ड्यूले भने उक्त कुराकानी कहिले भएको थियो, कुन हतियारबारे चर्चा भयो वा सीले त्यसको जवाफ के दिए भन्ने खुलाएका छैनन्।

सम्पादकीय सारांश

Verified

चीनका लागि अमेरिकी राजदूत डेभिड पर्ड्यूको खुलासा

ट्रम्पले सीसँग अमेरिकी हतियार खरिदबारे प्रश्न गरेको भनाइ

कुन हतियार र कहिले प्रस्ताव गरिएको हो भन्ने खुलाइएको छैन

चीनलाई अमेरिकी रक्षा सामग्री बिक्रीमा कानुनी प्रतिबन्ध

ताइवानका लागि करिब १४ अर्ब डलरको हतियार बिक्री अझै रोकिएको

पर्ड्यूको भनाइ ट्रम्प र सीबीच वासिङ्टनमा भएको पछिल्लो शिखर भेटवार्तापछि आएको हो। ट्रम्पले ताइवानलाई अमेरिकी हतियार बिक्रीको विषय चीनसँगको सम्बन्धमा उठ्दा अमेरिकाले विश्वका अन्य देशलाई पनि हतियार बिक्री गर्ने गरेको भन्दै त्यसलाई सामान्य व्यापारिक गतिविधिका रूपमा प्रस्तुत गरेको पर्ड्यूले बताएका छन्। उनले ट्रम्पले सीसँग अमेरिकी हतियार खरिदको सम्भावनाबारे प्रश्न गरेको प्रसंगलाई आफ्नो “deal-making” शैलीसँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्।

तर चीनलाई अमेरिकी हतियार बिक्री गर्ने विषयमा अमेरिकी कानुनले महत्वपूर्ण प्रतिबन्धहरू लगाएको छ। अमेरिकी रक्षा सामग्री तथा सैन्य प्रविधिको निर्यातसम्बन्धी नियमले चीनतर्फ त्यस्ता सामग्रीको बिक्रीमा कडा नियन्त्रण कायम राखेको छ। त्यसैले पर्ड्यूले उल्लेख गरेको ट्रम्पको प्रश्नलाई हालसम्म कुनै औपचारिक हतियार बिक्री सम्झौता वा स्वीकृतिका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छैन। अमेरिकी प्रशासनका अधिकारीहरूले पनि बेइजिङलाई हतियार बेच्ने कुनै योजना नरहेको बताएका छन्।

यसैबीच, अमेरिकाले ताइवानलाई रक्षा सामग्री उपलब्ध गराउँदै आएको छ। अमेरिकी कानुनअन्तर्गत ताइवानलाई आफ्नो आत्मरक्षा क्षमता कायम राख्न आवश्यक रक्षा सामग्री तथा सेवाहरू उपलब्ध गराउने नीति छ। अमेरिकाले ताइवानलाई औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राष्ट्रका रूपमा मान्यता नदिए पनि उसको आत्मरक्षाका लागि सैन्य सामग्री बिक्री गर्दै आएको छ।

ताइवानलाई अमेरिकी हतियार बिक्री भने चीन–अमेरिका सम्बन्धको सबैभन्दा संवेदनशील विषयमध्ये एक हो। चीनले ताइवानलाई आफ्नो भूभागको हिस्सा मान्दै आएको छ र अमेरिकाले ताइवानलाई हतियार उपलब्ध गराउने निर्णयको विरोध गर्दै आएको छ। बेइजिङले वासिङ्टनलाई ताइवानतर्फको सैन्य सहयोग रोक्न आग्रह गर्दै आएको छ। सी जिनपिङले ट्रम्पसँगको पछिल्लो भेटमा पनि ताइवानको विषय उठाएको चिनियाँ पक्षको भनाइ छ।

ट्रम्प प्रशासनले ताइवानका लागि ठूलो सैन्य सहायता स्वीकृत गरिसकेको छ। पर्ड्यूले यसअघि ट्रम्प प्रशासनले ताइवानलाई अघिल्ला अमेरिकी राष्ट्रपतिहरूको तुलनामा उल्लेखनीय मात्रामा बढी हतियार उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन्। करिब १४ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको अर्को सैन्य सामग्री बिक्री प्याकेज भने अझै राष्ट्रपतिको निर्णयको प्रतीक्षामा रहेको उनले बताएका छन्। पर्ड्यूका अनुसार उक्त प्याकेज कहिले स्वीकृत हुन्छ भन्ने निश्चित छैन र “राष्ट्रपति ट्रम्पको आफ्नै समयतालिका” रहेको छ।

अमेरिका–चीन सम्बन्धमा ताइवानको विषयसँगै व्यापार, प्रविधि र सुरक्षा सहकार्य पनि प्रमुख मुद्दा रहँदै आएका छन्। पछिल्लो शिखर वार्तामा सीले ताइवानको स्वतन्त्रताको विरोध गर्न अमेरिकासँग आग्रह गरेको चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ। अमेरिकाले भने आफ्नो One China Policy मा परिवर्तन नगरेको र ताइवानको आत्मरक्षासम्बन्धी कानुनी दायित्व कायम रहेको बताउँदै आएको छ।

पर्ड्यूले सीसँग अमेरिकी हतियार खरिदबारे ट्रम्पले प्रश्न गरेको बताए पनि कुनै औपचारिक बिक्री प्रस्ताव, सम्झौता वा वार्ता अघि बढेको पुष्टि भएको छैन। अमेरिकी प्रशासनका अधिकारीहरूले चीनलाई हतियार बिक्री गर्ने योजना नरहेको स्पष्ट पारेका छन्। त्यसैले यो विषय हालका लागि ट्रम्प र सीबीच भएको भनिएको कुराकानी तथा त्यसको राजनीतिक र कूटनीतिक सन्दर्भमा सीमित रहेको देखिन्छ।

यस घटनाक्रमले एकातर्फ चीनतर्फ अमेरिकी रक्षा निर्यातसम्बन्धी कानुनी प्रतिबन्ध र अर्कोतर्फ ताइवानलाई अमेरिकी सैन्य सहयोगबीचको फरक नीतिलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ। चीनले अमेरिकी हतियार सहयोगको विरोध गर्दै आएको अवस्थामा वासिङ्टनले ताइवानसम्बन्धी आफ्नो नीति परिवर्तन नगरेको बताइरहेको छ।