बुधवार, कार्तिक २५ गते २०८३
पारस खड्काको विरासतदेखि रोहित पौडेलको सफल नेतृत्व हुँदै सन्दीप लामिछानेको नयाँ ODI कप्तानीसम्म, नेपाली क्रिकेटको नेतृत्वमा आएको उतारचढाव र पुस्तान्तरणको कथा।
मंगलवार , श्रावण २६, २०८३
NepalSays | काठमाडौं
पारस खड्काको नेतृत्वमा नेपालले पहिलोपटक T20 विश्वकप खेल्दै ODI मान्यता हासिल गर्यो।
पारसपछि ज्ञानेन्द्र मल्ल र सन्दीप लामिछाने हुँदै नेपाली क्रिकेटले नेतृत्वको सङ्क्रमणकाल पार गर्यो।
रोहित पौडेलको कप्तानीमा नेपालले लिग–२ का अन्तिम १२ मध्ये ११ खेल जित्दै ODI मान्यता जोगायो।
रोहितकै नेतृत्वमा नेपालले २०२४ र २०२६ को T20 विश्वकप खेल्यो।
विश्वकीर्तिमानी स्पिनर सन्दीप लामिछाने पुनः नेपालको ODI कप्तान बनेका छन्।
नयाँ नेतृत्वसँगै नेपाली क्रिकेट ‘स्प्लिट क्याप्टेन्सी’ र नयाँ अध्यायतर्फ अघि बढेको छ।
.jpeg)
नेपाली खेलकुदको इतिहासमा क्रिकेटले हासिल गरेको सफलता र लोकप्रियता कुनै परीकथाभन्दा कम छैन। सीमित पूर्वाधार, स्रोतसाधनको अभाव र अनेकौँ व्यवस्थापकीय चुनौतीका बाबजुद नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीले विश्व क्रिकेटमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएको छ।
आईसीसी विश्व क्रिकेट लिगका तल्ला डिभिजनबाट सुरु भएको नेपालको संघर्षपूर्ण यात्रा आज विश्व क्रिकेटका स्थापित राष्ट्रहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने स्तरसम्म आइपुगेको छ। यो यात्रामा खेलाडीहरूको व्यक्तिगत प्रदर्शन जति महत्त्वपूर्ण रह्यो, कप्तानी र नेतृत्वले पनि नेपाली क्रिकेटको दिशा निर्धारण गर्न उत्तिकै ठूलो भूमिका खेलेको छ।
पारस खड्काको दशक लामो नेतृत्व, त्यसपछि देखिएको ‘पोस्ट-पारस असर’, ज्ञानेन्द्र मल्ल र सन्दीप लामिछाने हुँदै रोहित पौडेलको सफल कप्तानी तथा अहिले फेरि सन्दीपको हातमा पुगेको ODI नेतृत्व—यी सबै घटनाक्रम नेपाली क्रिकेटको पुस्तान्तरण र निरन्तर परिवर्तनका साक्षी हुन्।
आधुनिक नेपाली क्रिकेटको इतिहास पारस खड्काबिना अधुरो रहन्छ। सन् २००९ देखि २०१९ सम्म करिब एक दशक राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व गरेका पारसले नेपाली क्रिकेटलाई कठिन अवस्थाबाट उठाएर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
उनको नेतृत्वमा नेपालले विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन ५ बाट माथिल्लो डिभिजनसम्मको यात्रा तय गर्यो। सीमित सुविधा र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवका बीच पनि नेपाली टोलीले निरन्तर आफ्नो स्तर सुधार्दै लग्यो।
सन् २०१४ मा बंगलादेशमा आयोजित आईसीसी टी-२० विश्वकपमा नेपालले पहिलोपटक सहभागिता जनायो। विश्वकपको मञ्चमा नेपालको झण्डा फहराउनु नेपाली क्रिकेट इतिहासकै एउटा ठूलो उपलब्धि बन्यो।
त्यसपछि सन् २०१८ मा नेपालले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय अर्थात् ODI मान्यता प्राप्त गर्दै अर्को ऐतिहासिक फड्को मार्यो। एसोसिएट क्रिकेटबाट आधिकारिक ODI राष्ट्र बन्ने उपलब्धिले नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटको नयाँ ढोका खोल्यो।
पारस केवल कप्तान थिएनन्। उनी टोलीका प्रमुख ब्याट्सम्यान, आवश्यक पर्दा उपयोगी बलर र कठिन परिस्थितिमा अगाडि आएर जिम्मेवारी लिन सक्ने नेतृत्वकर्ता थिए।
त्यसैले उनको कप्तानीकाललाई नेपाली क्रिकेटको ‘स्वर्णिम युग’ का रूपमा सम्झिने गरिन्छ।
सन् २०१९ मा पारसले कप्तानी छाडे। त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट समेत सन्न्यास लिएपछि नेपाली टोलीले मैदानभित्र र बाहिर एउटा ठूलो नेतृत्व शून्यता महसुस गर्यो।
यस अवस्थालाई नेपाली क्रिकेटको सन्दर्भमा ‘पोस्ट-पारस असर’ का रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
लामो समय एउटै कप्तानको नेतृत्वमा अभ्यस्त टोलीले नयाँ नेतृत्व संरचनामा आफूलाई ढाल्नुपर्ने अवस्था आयो।
पारसपछि ज्ञानेन्द्र मल्लले कप्तानी सम्हाले। त्यसपछि नेतृत्व सन्दीप लामिछाने हुँदै युवा रोहित पौडेलसम्म आइपुग्यो।
छोटो अवधिमा भएका नेतृत्व परिवर्तनले नेपाली टोलीलाई स्थिर रणनीति र दीर्घकालीन योजना निर्माणमा चुनौती थप्यो।
तर यही कठिन सङ्क्रमणकाल नेपाली क्रिकेटका लागि एउटा महत्त्वपूर्ण पाठसमेत बन्यो।
पारसको समयमा टोली धेरै हदसम्म उनको व्यक्तिगत प्रदर्शन र नेतृत्वमा निर्भर देखिन्थ्यो। उनको बहिर्गमनपछि नेपालले विस्तारै कुनै एक खेलाडीमा मात्र निर्भर नभई सामूहिक रूपमा खेल जित्ने संस्कार विकास गर्न थाल्यो।
नयाँ पुस्ताका खेलाडीहरू अगाडि आए। टोलीभित्र जिम्मेवारी बाँडिन थाल्यो र नेपाली क्रिकेट ‘एक स्टार’ केन्द्रित संरचनाबाट ‘टिम क्रिकेट’ तर्फ अगाडि बढ्यो।
पारसपछि अनुभवी ब्याट्सम्यान ज्ञानेन्द्र मल्लले राष्ट्रिय टोलीको कप्तानी सम्हाले। लामो समय पारससँगै खेलेका ज्ञानेन्द्रमाथि नेपाली क्रिकेटको नयाँ अध्याय अगाडि बढाउने जिम्मेवारी थियो।
त्यसपछि नेतृत्व सन्दीप लामिछानेको हातमा पुग्यो।
विश्वका विभिन्न फ्रेन्चाइज क्रिकेट प्रतियोगितामा खेलिसकेका सन्दीप अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवका हिसाबले नेपाली टोलीका सबैभन्दा चर्चित खेलाडीमध्ये एक थिए।
तर नेपाली क्रिकेटको नेतृत्वमा फेरि परिवर्तन आयो र नोभेम्बर २०२२ मा युवा रोहित पौडेल राष्ट्रिय टोलीको कप्तान बने।
रोहितले केवल २० वर्षको उमेरमा नेपाली राष्ट्रिय टोलीको कप्तानी सम्हाले।
त्यतिबेला नेपाली क्रिकेट सहज अवस्थामा थिएन। विशेषगरी ODI क्रिकेटमा नेपाललाई आफ्नो मान्यता जोगाउन लगातार सकारात्मक नतिजा आवश्यक थियो।
युवा कप्तानका रूपमा रोहितका अगाडि ठूलो दबाब थियो।
तर यही दबाबबीच उनको नेतृत्वमा नेपालले आफ्नो क्रिकेट इतिहासकै अविस्मरणीय पुनरागमनमध्ये एक गर्यो।
सन् २०२३ मा आईसीसी क्रिकेट विश्वकप लिग २ मा नेपालको अवस्था निकै कठिन बनेको थियो। ODI मान्यता जोगाउनसमेत नेपाललाई लगातार जित आवश्यक थियो।
त्यसपछि नेपाली क्रिकेटले एउटा अविश्वसनीय पुनरागमन गर्यो।
रोहितको कप्तानीमा नेपालले लिग २ का अन्तिम १२ खेलमध्ये ११ खेल जित्दै असम्भवजस्तो देखिएको समीकरण आफ्नो पक्षमा पार्यो।
त्यो केवल जितको शृंखला थिएन। त्यसले नेपाली टोलीभित्र आएको मानसिक परिवर्तनसमेत देखायो।
घरेलु मैदानमा समर्थकको अभूतपूर्व साथ, युवा खेलाडीहरूको आत्मविश्वास र दबाबबीच खेल जित्ने क्षमताले नेपाललाई पुनः अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा बलियो स्थान दिलायो।
नेपालले आफ्नो ODI मान्यता जोगायो र विश्वकप छनोटसम्मको यात्रा तय गर्यो।
रोहितको कप्तानीलाई परिभाषित गर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अध्यायमध्ये यो एक बन्यो।
रोहित नेतृत्वको अर्को महत्त्वपूर्ण उपलब्धि नेपालको टी-२० विश्वकपमा पुनरागमन थियो।
सन् २०१४ पछि विश्वकप खेल्न नसकेको नेपालले १० वर्षपछि सन् २०२४ मा पुनः आईसीसी पुरुष टी-२० विश्वकप खेल्यो।
विश्वकपमा नेपालले अपेक्षाअनुसार नतिजा निकाल्न नसके पनि दक्षिण अफ्रिकाविरुद्धको खेलले विश्व क्रिकेटको ध्यान तान्यो। नेपाल केवल एक रनले पराजित भयो।
त्यो खेलले नेपाल विश्वका ठूला टोलीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम रहेको स्पष्ट सन्देश दिएको थियो।
रोहितको नेतृत्व यात्रा २०२४ को विश्वकपमै रोकिएन।
सन् २०२६ को आईसीसी पुरुष टी-२० विश्वकपमा पनि नेपाल रोहितकै कप्तानीमा मैदान उत्रियो। प्रतियोगिताका लागि घोषणा गरिएको नेपाली टोलीमा रोहित कप्तान र दीपेन्द्र सिंह ऐरी उपकप्तान थिए।
यससँगै रोहितले लगातार दुई टी-२० विश्वकपमा नेपाली टोलीको नेतृत्व गर्ने अवसर पाए।
युवा उमेरमै दुई विश्वकपमा राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व गर्नु नेपाली क्रिकेटमा उनको कप्तानी यात्राको महत्त्वपूर्ण उपलब्धि बन्यो।
कप्तानीसँगै रोहितले ब्याट्सम्यानका रूपमा पनि नेपाली क्रिकेटमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्।
उनी ODI क्रिकेटमा १,००० रन पूरा गर्ने पहिलो नेपाली ब्याट्सम्यान बने।
मध्यक्रममा जिम्मेवार ब्याटिङ, दबाबमा इनिङ सम्हाल्ने क्षमता र कप्तानका रूपमा देखाएको धैर्यले उनलाई नेपाली टोलीको महत्त्वपूर्ण आधार बनायो।
विशेषगरी युवा खेलाडीलाई विश्वास गर्ने र सामूहिक प्रदर्शनलाई प्राथमिकता दिने उनको शैलीले पारसपछिको नेपाली टोलीलाई नयाँ पहिचान दिन सहयोग गर्यो।
तर खेलकुदमा नेतृत्व सधैँ स्थायी हुँदैन। समय, फर्म्याट र टोलीको आवश्यकताअनुसार जिम्मेवारी फेरिन्छ।
अहिले नेपाली ODI क्रिकेट पनि त्यही परिवर्तनको नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ।
नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले सन् २०२६ अगस्टमा नेपाली ODI टोलीको नेतृत्वमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन गर्दै सन्दीप लामिछानेलाई कप्तान नियुक्त गरेको छ।
यससँगै रोहित पौडेलको ODI कप्तानीको अध्यायमा तत्कालका लागि विराम लागेको छ भने सन्दीप करिब चार वर्षपछि पुनः राष्ट्रिय टोलीको कप्तानी भूमिकामा फर्किएका छन्।
सन्दीपको नयाँ कप्तानी यात्रा मलेसियामा हुने ACC Men’s Premier Cup बाट सुरु हुनेछ।
यो निर्णयसँगै नेपाली क्रिकेटको नेतृत्व संरचना पनि नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ।
ODI टोलीको जिम्मेवारी सन्दीपलाई दिइएसँगै नेपालमा फर्म्याटअनुसार फरक नेतृत्वको अवधारणा स्पष्ट भएको छ।
यसले नेपाली क्रिकेटमा ‘स्प्लिट क्याप्टेन्सी’ अर्थात् फरक फर्म्याटका लागि फरक नेतृत्वको नयाँ अभ्यासलाई अगाडि बढाएको छ।
विश्व क्रिकेटमा यस्तो अभ्यास नयाँ भने होइन।
ODI क्रिकेटमा ५० ओभरसम्म खेलको गति बुझ्ने, धैर्यपूर्वक रणनीति परिवर्तन गर्ने र लामो समयसम्म खेल नियन्त्रणमा राख्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
अर्कोतर्फ T20 क्रिकेट तीव्र निर्णय, आक्रामक रणनीति र केही ओभरमै खेलको दिशा परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमतामा आधारित हुन्छ।
त्यसैले फर्म्याटअनुसार फरक नेतृत्व हुँदा कप्तान र व्यवस्थापनले सम्बन्धित फर्म्याटका लागि विशेष रणनीति बनाउन सक्छन्।
तर यसको चुनौती पनि उत्तिकै छ।
फरक नेतृत्वबीच खेलाडी छनोट, टोलीको संस्कृति, रणनीति र दीर्घकालीन योजनामा स्पष्ट समन्वय हुन आवश्यक हुन्छ। कप्तान र प्रशिक्षकबीचको सोच फरक हुँदा खेलाडीको भूमिकामा अन्योल सिर्जना हुन सक्छ।
त्यसैले नेपालको नयाँ नेतृत्व संरचना सफल हुन्छ वा हुँदैन भन्ने कुरा कप्तानको व्यक्तिगत क्षमतामा मात्र होइन, क्यान, प्रशिक्षक र समग्र नेतृत्व समूहबीचको समन्वयमा पनि निर्भर हुनेछ।
सन्दीपको कप्तानीमा पुनरागमन नेपाली क्रिकेटका लागि निकै रोचक मोड हो।
विश्वका विभिन्न फ्रेन्चाइज क्रिकेट प्रतियोगितामा खेलिसकेका सन्दीप नेपालका सबैभन्दा अनुभवी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीमध्ये एक हुन्।
बलरका रूपमा उनले नेपाली क्रिकेटका लागि थुप्रै ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेका छन्।
एकदिवसीय क्रिकेटमा केवल ४२ खेलमै १०० विकेट पूरा गर्दै उनले विश्वमै सबैभन्दा छिटो १०० ODI विकेट लिने कीर्तिमान बनाएका थिए।
त्यसपछि उनले आफ्नो ODI करिअरमा अर्को ठूलो उपलब्धि थप्दै सबैभन्दा छिटो १५० ODI विकेट पूरा गर्ने विश्वकीर्तिमानसमेत आफ्नो नाममा लेखाए।
यसले सन्दीपलाई नेपाली क्रिकेटको मात्र नभई विश्व ODI क्रिकेटकै प्रभावशाली स्पिनरमध्ये एकका रूपमा स्थापित गरेको छ।
तर अब उनको परीक्षा फरक हुनेछ।
अब सन्दीपले केवल विकेट लिएर आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न सक्ने छैनन्।
कप्तानका रूपमा खेलाडी व्यवस्थापन, सही समयमा बलिङ परिवर्तन, फिल्ड सेटिङ, दबाबमा निर्णय, युवा खेलाडीलाई आत्मविश्वास दिने र समग्र टोलीलाई एउटै लक्ष्यमा केन्द्रित गर्ने जिम्मेवारी पनि उनको काँधमा हुनेछ।
नेपाली क्रिकेटको कप्तानी इतिहासलाई फर्केर हेर्दा एउटा स्पष्ट पुस्तान्तरण देखिन्छ।
पारस खड्काले नेपाली क्रिकेटको आधुनिक आधार निर्माण गरे। उनको नेतृत्वमा नेपालले विश्व क्रिकेटमा आफ्नो पहिचान बनायो, टी-२० विश्वकप खेल्यो र ODI मान्यता हासिल गर्यो।
पारसपछि नेपाली क्रिकेटले कठिन सङ्क्रमणकाल सामना गर्यो।
ज्ञानेन्द्र मल्ल र सन्दीप लामिछाने हुँदै नेतृत्व रोहित पौडेलसम्म आइपुग्दा टोलीले विस्तारै नयाँ स्वरूप ग्रहण गर्यो।
रोहितको नेतृत्वमा नेपालले लिग २ मा अविश्वसनीय पुनरागमन गर्यो, ODI मान्यता जोगायो र दुई टी-२० विश्वकपसम्मको यात्रामा नेपाली टोलीको नेतृत्व गर्ने अवसर उनले पाए।
अब ODI टोलीको कमान्ड फेरि सन्दीपको हातमा पुगेको छ।
यसलाई रोहितको सम्पूर्ण नेतृत्व यात्राको अन्त्यका रूपमा भन्दा नेपाली क्रिकेटमा फर्म्याटअनुसार जिम्मेवारी बाँड्ने नयाँ चरणका रूपमा हेर्नु बढी उपयुक्त हुन्छ।
नेपाली क्रिकेटको कथा कुनै एउटा कप्तान वा एउटा पुस्ताको मात्र कथा होइन। यो दशकौँको संघर्ष, असफलता, पुनरागमन, नेतृत्व परिवर्तन र निरन्तर सपनाको कथा हो।
पारस खड्काले रोपेको बीजले नेपाली क्रिकेटलाई विश्वमञ्चसम्म पुर्यायो। उनको बहिर्गमनपछि आएको ‘पोस्ट-पारस असर’ ले टोलीलाई कठिन सङ्क्रमणबाट गुजार्यो।
तर त्यसै प्रक्रियाले नेपाली क्रिकेटलाई कुनै एक व्यक्तिमा निर्भर नभई सामूहिक जिम्मेवारीमा अगाडि बढ्न पनि सिकायो।
रोहित पौडेलको युवा नेतृत्वले त्यसलाई नयाँ गति दियो। कठिन अवस्थामा रहेको ODI टोलीलाई पुनर्जीवित गर्दै उनले नेपाललाई जितको मानसिकता र नयाँ आत्मविश्वास प्रदान गरे।
अब ODI टोलीको कमान्ड सन्दीप लामिछानेको हातमा पुगेको छ।
विश्वकीर्तिमानी बलरका रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरिसकेका सन्दीपका लागि यो केवल कप्तानीमा पुनरागमन होइन, नेतृत्वकर्ताका रूपमा आफूलाई पुनः प्रमाणित गर्ने अवसर पनि हो।
पारसको विरासत, सङ्क्रमणकालको संघर्ष, रोहितको उपलब्धि र सन्दीपको पुनरागमन—कप्तान फेरिएका छन्, पुस्ता फेरिएका छन् र नेतृत्वको शैली पनि फेरिँदै गएको छ।
तर नेपाली क्रिकेटको मूल सपना भने उही छ—विश्व क्रिकेटमा नेपाललाई नियमित, प्रतिस्पर्धी र शक्तिशाली टोलीका रूपमा स्थापित गर्ने।
अब प्रश्न यति मात्र हो—विश्वस्तरीय बलरका रूपमा इतिहास बनाइसकेका सन्दीपले कप्तानका रूपमा नेपाली ODI क्रिकेटलाई कुन उचाइसम्म पुर्याउन सक्छन्?
Be the first to comment!
.gif)
प्रतिक्रिया दिनुहोस