मध्यपूर्वमा अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव थप गहिरिएको छ। होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै गुज्रिरहेको एक व्यावसायिक जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको आरोप लगाउँदै अमेरिकाले इरानका सैन्य संरचनामाथि नयाँ चरणको व्यापक हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ। त्यसको केही घण्टामै इरानले जोर्डनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डालाई निशाना बनाएर मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ। यस घटनाक्रमसँगै खाडी क्षेत्रमा युद्धको जोखिम अझ बढेको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूले बताएका छन्।

सम्पादकीय सारांश

Verified

अमेरिकाले होर्मुज जलडमरूमध्यमा व्यावसायिक जहाजमाथि भएको आक्रमणपछि इरानका १४० सैन्य लक्ष्यमा व्यापक हवाई आक्रमण गरेको दाबी।

इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य अर्को सूचना नभएसम्म बन्द गर्ने घोषणा गर्दै अमेरिकी आक्रमणको कडा जवाफ दिने चेतावनी।

इरानले जोर्डनस्थित अमेरिकी प्रिन्स हसन एयर बेसमा मिसाइल आक्रमण गरी सैन्य संरचना ध्वस्त पारेको दाबी।

साइप्रसको झण्डा बोकेको एमभी जीएफएस ग्यालेक्सी जहाजमा गम्भीर क्षति, चालकदलका सदस्यहरूलाई जहाज छाड्न बाध्य।

खाडी क्षेत्रमा मिसाइल र ड्रोन आक्रमणपछि यूएई, कतार, कुवेत र बहराइन उच्च सतर्कतामा।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) का अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्यमा साइप्रसको झण्डा बोकेको एमभी जीएफएस ग्यालेक्सी (MV GFS Galaxy) नामक व्यावसायिक जहाजमाथि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले आक्रमण गरेको थियो। उक्त आक्रमणका कारण जहाजको इन्जिन कक्षमा गम्भीर क्षति पुगेको र जहाजले आफ्नो यात्रा जारी राख्न नसकेको अमेरिकी पक्षको दाबी छ। सेन्टकमले जहाजका एक जना चालकदल सदस्य बेपत्ता भएको जनाएको छ भने बाँकी सदस्यहरूलाई जहाज छाडेर लाइफबोटमा जानुपरेको बताएको छ।बेलायतको युनाइटेड किङ्डम मेरिटाइम ट्रेड अपरेशन्स (UKMTO) ले पनि जहाजका चालकदललाई सैन्य अधिकारीहरूको निर्देशनमा जहाज छाड्न बाध्य पारिएको पुष्टि गरेको छ। घटनापछि सो क्षेत्रमा आवतजावत गर्ने अन्य व्यावसायिक जहाजहरूलाई समेत उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।

अमेरिकाले यस घटनालाई अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गको सुरक्षामाथिको गम्भीर चुनौतीका रूपमा व्याख्या गर्दै इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही गरेको जनाएको छ। सेन्टकमका अनुसार इरानका करिब १४० सैन्य लक्ष्यमा हवाई तथा मिसाइल आक्रमण गरिएको छ। ती लक्ष्यमा मिसाइल प्रक्षेपण केन्द्र, ड्रोन सञ्चालन अड्डा, सञ्चार सञ्जाल, तटीय निगरानी प्रणाली तथा अन्य सैन्य पूर्वाधार समावेश रहेका छन्।

सेन्टकमले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत जारी गरेको विज्ञप्तिमा इरानलाई अघिल्ला घटनापछि पनि अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी पालना गर्ने अवसर दिइएको उल्लेख गर्दै त्यसलाई बेवास्ता गरेकाले कारबाही गर्नुपरेको जनाएको छ। अमेरिकी रक्षा सचिव पिट हेगसेथ ले पनि उक्त विज्ञप्ति साझा गर्दै इरानले "गलत निर्णय" गरेको र त्यसको परिणाम भोग्नुपर्ने टिप्पणी गरेका छन्।

यता इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले अमेरिकी आक्रमणलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको हमला भन्दै कडा प्रतिकार गर्ने घोषणा गरेको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार IRGC ले विश्वको सबैभन्दा व्यस्त ऊर्जा व्यापार मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमध्य अर्को सूचना नभएसम्म बन्द गरिएको जनाएको छ। यस निर्णयले विश्वव्यापी तेल आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा असर पर्ने चिन्ता बढेको छ। इरानले अमेरिकी आक्रमणको जवाफस्वरूप आफ्नो "पहिलो चरणको प्रतिकार" अन्तर्गत जोर्डनस्थित अमेरिकी प्रिन्स हसन एयर बेस मा मिसाइल प्रहार गरेको दाबी गरेको छ। इरानका अनुसार उक्त आक्रमणमा सैन्य अड्डाको कमाण्ड एन्ड कन्ट्रोल सेन्टर तथा MQ-9 ड्रोन राखिएका ह्याङ्गरहरू नष्ट भएका छन्। यद्यपि अमेरिकाले यस दाबीको स्वतन्त्र पुष्टि गरेको छैन।

यसैबीच इरानबाट प्रहार गरिएका मिसाइल र ड्रोनका कारण संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, कुवेत र बहराइनले आफ्नो सुरक्षा संयन्त्र सक्रिय बनाएका छन्। ती देशहरूले सम्भावित थप आक्रमणको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै हवाई सुरक्षा प्रणाली परिचालन गरेका छन्।यो साताको सुरुआतमै खाडी क्षेत्रमा तीनवटा व्यावसायिक तेल ट्यांकरमाथि भएको आक्रमणपछि अमेरिका र इरानबीच तनाव तीव्र बनेको थियो। पछिल्ला सैन्य कारबाहीहरूले दुवै देशबीचको द्वन्द्व अझ गम्भीर मोडमा पुगेको संकेत गरेका छन्।विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द हुने अवस्था लामो समयसम्म कायम रहेमा विश्वको करिब पाँचौँ भाग तेल आपूर्तिमा असर पर्न सक्छ। त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव अन्तर्राष्ट्रिय तेल मूल्य, ढुवानी लागत तथा विश्व अर्थतन्त्रमा पर्ने सम्भावना रहेको बताइएको छ।

अहिलेसम्म दुवै पक्षले आफ्नो सैन्य कारबाहीलाई प्रतिरक्षात्मक कदमका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। तर लगातारको आक्रमण र प्रतिआक्रमणले मध्यपूर्वमा क्षेत्रीय युद्धको जोखिम बढाएको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले संयमता अपनाउन आग्रह गरिरहेको छ। विश्वका प्रमुख शक्तिहरूले पनि अवस्थाको नजिकबाट निगरानी गरिरहेका छन् भने आगामी केही दिनमा हुने घटनाक्रमले खाडी क्षेत्रको सुरक्षा अवस्था र विश्व ऊर्जा बजारको दिशा निर्धारण गर्ने अनुमान गरिएको छ।