नेपालसेज/विश्व ।
विश्वकै प्रभावशाली प्रविधि कम्पनीमध्ये एक एनभिडियाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेन्सेन ह्वाङसँग जोडिएको चिनियाँ गुप्तचर गतिविधिको आशङ्काले अमेरिकी इतिहासका पुराना जासुसी काण्डलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ। चिनियाँ व्यवसायी एलिस ह्वाङसँगको व्यक्तिगत सम्बन्ध र उनको सम्भावित गुप्तचर गतिविधिबारे अमेरिकी अधिकारीहरूले अनुसन्धान गरिरहेको विवरण सार्वजनिक भएपछि व्यक्तिगत सम्बन्धमार्फत प्रभावशाली व्यक्तिसम्म पहुँच बनाउने विदेशी गुप्तचर रणनीतिबारे बहस सुरु भएको हो। अमेरिकामा यसअघि पनि व्यक्तिगत सम्बन्ध, राजनीतिक सम्पर्क र आर्थिक प्रलोभनसँग जोडिएका कैयौँ चर्चित गुप्तचर तथा राष्ट्रिय सुरक्षा प्रकरण सार्वजनिक भएका थिए।

सम्पादकीय सारांश

Verified

एनभिडियाका सीईओ जेन्सेन ह्वाङ विदेशी गुप्तचरको निशानामा परेको आशङ्कापछि कम्पनीको अनुसन्धान।

क्याट्रिना लिउङले एफबीआईका अधिकारीसँगको सम्बन्धका क्रममा संवेदनशील सूचना चीनलाई उपलब्ध गराएको अमेरिकी अनुसन्धानको निष्कर्ष।

रुसी नागरिक मारिया बुटिना विदेशी सरकारको एजेन्टका रूपमा काम गरेको अभियोगमा दोषी।

फ्याट लियोनार्डले अमेरिकी नौसेनाका अधिकारीलाई घुस दिएर गोप्य सूचना प्राप्त गरेको स्वीकार।

व्यक्तिगत सम्बन्ध, राजनीतिक पहुँच र आर्थिक प्रलोभन विदेशी गुप्तचर गतिविधिका सम्भावित माध्यम।

रोयटर्सका अनुसार एलिस ह्वाङ सिंगापुरस्थित क्लाउड कम्प्युटिङ कम्पनी मेगास्पिड इन्टरनेसनलकी पूर्व प्रमुख लगानीकर्ता तथा कार्यकारी हुन्। उक्त कम्पनी एनभिडियाको आधिकारिक क्लाउड साझेदारका रूपमा सूचीकृत छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले मेगास्पिडले निर्यात नियन्त्रणमा रहेका एनभिडियाका अत्याधुनिक चिप चिनियाँ ग्राहकसम्म पुर्‍याउन सहयोग गरेको हुन सक्ने आशङ्कामा अनुसन्धान गरेका थिए। तर कम्पनीले निर्यात नियन्त्रण उल्लङ्घन गरेको सार्वजनिक निष्कर्ष आएको छैन। अमेरिकी गुप्तचर अधिकारीहरूले एलिस ह्वाङ चीनका लागि सूचना सङ्कलन गर्ने व्यक्ति भएको निष्कर्ष निकालेको द न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको छ। रोयटर्सले भने उक्त गुप्तचरसम्बन्धी आरोप स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न नसकेको स्पष्ट पारेको छ।

एनभिडियाको सञ्चालक समितिले जेन्सेन ह्वाङ विदेशी गुप्तचर गतिविधिको निशानामा परेका थिए वा थिएनन् भन्ने विषयमा स्वतन्त्र अनुसन्धान थालेको छ। कम्पनीले राष्ट्रिय सुरक्षा वा व्यापारिक गोप्य सूचना चुहिएको विश्वास गर्ने कुनै आधार नरहेको जनाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि एफबीआईले यस विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको बताएका छन्। चीनले भने जासुसीसम्बन्धी आरोपलाई आधारहीन भन्दै अस्वीकार गरेको छ। ह्वाङ र एलिस ह्वाङबीच पारिवारिक सम्बन्ध नरहेको पनि रोयटर्सले स्पष्ट पारेको छ।

क्याट्रिना लिउङ प्रकरण : एफबीआई अधिकारीसँगको सम्बन्ध र चीनलाई सूचना
अमेरिकी इतिहासमा चीनसँग सम्बन्धित चर्चित जासुसी प्रकरणमध्ये क्याट्रिना लिउङको घटना उल्लेखनीय छ। सन् २००० मा अमेरिकी संघीय अनुसन्धान ब्युरो (एफबीआई) ले लिउङ चीनका लागि जासुसी गरिरहेको हुन सक्ने विश्वसनीय सूचना प्राप्त गरेको थियो। उनी लामो समयदेखि एफबीआईकी सूचना स्रोतका रूपमा काम गर्दै आएकी थिइन्। तर अनुसन्धानका क्रममा उनी र एफबीआईका विशेष एजेन्ट जेम्स स्मिथबीच १८ वर्षदेखि अन्तरङ्ग सम्बन्ध रहेको खुलेको थियो।

अमेरिकी न्याय मन्त्रालयको महानिरीक्षक कार्यालयले सन् २००६ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार लिउङले एफबीआईको अनुमति नलिई अमेरिकी सरकारका वर्गीकृत सूचना चीनलाई उपलब्ध गराएकी थिइन्। अनुसन्धानमा उनले एफबीआईका संवेदनशील अनुसन्धान र प्रतिगुप्तचर कार्यक्रमसम्बन्धी सूचना चिनियाँ अधिकारीलाई दिएको विवरणसमेत उल्लेख छ। एफबीआईले लिउङलाई सूचना स्रोतका रूपमा प्रयोग गर्दा उनका गतिविधिमाथि पर्याप्त निगरानी गर्न नसकेको र जेम्स स्मिथसँगको व्यक्तिगत सम्बन्धलाई नियन्त्रण गर्न असफल भएको प्रतिवेदनले औँल्याएको थियो।

सन् २००३ मा लिउङ र स्मिथ पक्राउ परेका थिए। स्मिथले एफबीआईलाई झूटो विवरण दिएको अभियोग स्वीकार गरेका थिए। लिउङविरुद्धको गम्भीर जासुसीसम्बन्धी मुद्दा अभियोजन पक्षको प्रक्रियागत त्रुटिका कारण सन् २००५ मा खारेज भएको थियो। पछि उनले एफबीआईलाई झूटो विवरण दिएको र गलत कर विवरण पेस गरेको अभियोग स्वीकार गरेकी थिइन्। यो प्रकरणले विदेशी गुप्तचर गतिविधिमा व्यक्तिगत सम्बन्धले संस्थागत सुरक्षा व्यवस्थालाई समेत कसरी प्रभावित गर्न सक्छ भन्ने देखाएको थियो। 

मारिया बुटिना प्रकरण : अमेरिकामा रुसी प्रभाव विस्तारको प्रयास
अमेरिकामा विदेशी प्रभाव र राजनीतिक पहुँचसँग जोडिएको अर्को चर्चित घटना रुसी नागरिक मारिया बुटिनाको हो। उनले सन् २०१५ देखि २०१७ सम्म रुसी सरकारी अधिकारीको निर्देशनमा अमेरिकी राजनीतिक प्रभाव राख्न सक्ने व्यक्ति तथा समूहसँग सम्बन्ध विस्तार गरेकी थिइन्। बन्दुक राख्ने अधिकारको वकालत गर्ने अमेरिकी समूह तथा राजनीतिक व्यक्तिहरूसँग सम्पर्क बढाएर रुसका लागि अनौपचारिक सञ्चार माध्यम स्थापना गर्ने प्रयास गरेको अमेरिकी अनुसन्धानले देखाएको थियो।

बुटिनाको अमेरिकी व्यवसायी तथा ओभरस्टक कम्पनीका प्रमुख प्याट्रिक बर्नसँग पनि व्यक्तिगत सम्बन्ध थियो। बर्नले उक्त सम्बन्ध सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेका थिए। तर बुटिनाविरुद्धको अमेरिकी मुद्दाको मुख्य आधार उनको व्यक्तिगत सम्बन्ध नभई रुसी सरकारको एजेन्टका रूपमा काम गरेको गतिविधि थियो।

बुटिनाले सन् २०१८ डिसेम्बरमा विदेशी सरकारको अपञ्जीकृत एजेन्टका रूपमा काम गर्न षड्यन्त्र गरेको अभियोग स्वीकार गरेकी थिइन्। अमेरिकी न्याय मन्त्रालयका अनुसार उनलाई सन् २०१९ अप्रिलमा १८ महिनाको जेल सजाय सुनाइएको थियो। जेल सजाय पूरा गरेपछि उनलाई रुस फर्काइएको थियो। यो घटना व्यक्तिगत सम्बन्धसँगै राजनीतिक सम्पर्क र विदेशी प्रभाव विस्तारको रणनीति कसरी जोडिन सक्छ भन्ने उदाहरण बनेको छ। 

फ्याट लियोनार्ड प्रकरण : अमेरिकी नौसेनाका अधिकारीलाई घुस
अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षामा आर्थिक प्रलोभन र भ्रष्टाचारले पार्न सक्ने प्रभावको अर्को ठूलो उदाहरण ‘फ्याट लियोनार्ड’ प्रकरण हो। मलेसियाली व्यवसायी लियोनार्ड ग्लेन फ्रान्सिसले अमेरिकी नौसेनाका अधिकारीहरूलाई महँगा उपहार, नगद, मनोरञ्जन तथा अन्य सुविधा दिएर आफ्नो कम्पनीलाई सरकारी ठेक्का दिलाउने र गोप्य सूचना प्राप्त गर्ने काम गरेका थिए।

उनको कम्पनी ग्लेन डिफेन्स मरीन एसियाले एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा अमेरिकी नौसेनाका जहाजलाई सेवा उपलब्ध गराउँथ्यो। तर उनले जहाजको बन्दरगाह आगमन, नौसेनाका ठेक्कासम्बन्धी गोप्य विवरण तथा अनुसन्धानबारे संवेदनशील सूचना प्राप्त गर्न अधिकारीहरूलाई घुस दिएको स्वीकार गरेका थिए। उनले सेवाको वास्तविक मूल्यभन्दा बढी बिल बनाएर अमेरिकी नौसेनाबाट करोडौँ डलरसमेत असुलेका थिए।

सन् २०१५ मा घुस र ठगीसम्बन्धी अभियोग स्वीकार गरेका फ्रान्सिसलाई सन् २०२४ नोभेम्बरमा अमेरिकी अदालतले १५ वर्षको जेल सजाय सुनाएको थियो। अमेरिकी न्याय मन्त्रालयका अनुसार उनलाई २० मिलियन अमेरिकी डलर क्षतिपूर्ति र ३५ मिलियन डलर अवैध आम्दानी जफत गर्ने आदेशसमेत दिइएको थियो। यो प्रकरण ‘हनी ट्र्याप’ नभए पनि व्यक्तिगत सम्पर्क र आर्थिक प्रलोभनमार्फत राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडिएको सूचना प्राप्त गर्ने गतिविधिको उदाहरण हो।

एनभिडिया प्रकरण : व्यक्तिगत सम्बन्ध कि विदेशी गुप्तचरको रणनीति?
अहिले चर्चामा रहेको एनभिडिया प्रकरणलाई विगतका घटनासँग तुलना गरिए पनि सबैको प्रकृति एउटै छैन। क्याट्रिना लिउङ प्रकरणमा एफबीआईका अधिकारीसँगको अन्तरङ्ग सम्बन्ध र संवेदनशील सूचना चीनलाई उपलब्ध गराएको अमेरिकी अनुसन्धानको निष्कर्ष सार्वजनिक भएको थियो। मारिया बुटिनाको मुद्दा रुसी सरकारको अपञ्जीकृत एजेन्टका रूपमा राजनीतिक प्रभाव विस्तार गर्ने गतिविधिमा केन्द्रित थियो। फ्याट लियोनार्ड प्रकरण भने घुस, ठगी र सैन्य सूचना चुहावटसँग सम्बन्धित थियो।

जेन्सेन ह्वाङको हकमा भने उनी विदेशी गुप्तचरको निशानामा परेका थिए वा थिएनन् र कुनै संवेदनशील सूचना प्राप्त वा चुहावट भएको थियो वा थिएन भन्ने विषय अनुसन्धानकै क्रममा छ। रोयटर्सले एलिस ह्वाङमाथि लागेको गुप्तचरसम्बन्धी आरोप स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न नसकेको जनाएको छ। एनभिडियाले पनि कम्पनीका व्यापारिक गोप्य सूचना वा अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित जानकारी चुहिएको प्रमाण नरहेको बताएको छ।

एनभिडिया विश्वव्यापी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) उद्योगका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण चिप निर्माण गर्ने कम्पनी हो। यसका अत्याधुनिक चिपहरू एआई प्रणाली, डेटा सेन्टर तथा उच्च क्षमताका कम्प्युटिङ प्रणालीमा प्रयोग हुन्छन्। अमेरिका र चीनबीच अत्याधुनिक चिप प्रविधिमा प्रतिस्पर्धा बढिरहेका बेला कम्पनीको नेतृत्वसँग जोडिएको गुप्तचर गतिविधिको आशङ्काले राष्ट्रिय सुरक्षा, प्रविधि व्यापार र कर्पोरेट गोपनीयतामाथि नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।

अमेरिकी इतिहासका यी घटनाले विदेशी गुप्तचर गतिविधि केवल सरकारी कार्यालय वा सैन्य प्रतिष्ठानमा सीमित नहुने देखाउँछन्। व्यक्तिगत सम्बन्ध, राजनीतिक पहुँच, व्यावसायिक साझेदारी र आर्थिक प्रलोभन पनि संवेदनशील सूचना प्राप्त गर्ने माध्यम बन्न सक्छन्। तर व्यक्तिगत सम्बन्धलाई मात्र आधार बनाएर कसैलाई जासुस ठहर गर्न मिल्दैन। प्रमाण, अनुसन्धान र कानुनी निष्कर्षका आधारमा मात्रै यस्ता घटनाको मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने हुन्छ।

— नेपालसेज | प्रकाशित: २५ कात्तिक २०८३, मंगलबार / १० नोभेम्बर २०२६