नेपालसेज/ काठमाडौं।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारतसँगको सीमा विवादसम्बन्धी अभिव्यक्तिलाई लिएर सुरु भएको राजनीतिक विवाद समाधान नहुँदै अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले पनि भारतमा दिएको अभिव्यक्तिका कारण आलोचनामा परेका छन्। प्रधानमन्त्री शाह र अर्थमन्त्री वाग्लेका अभिव्यक्तिलाई लिएर राष्ट्रियता, सीमा विवाद र नेपाल–भारत सम्बन्धबारे राजनीतिक बहस जारी छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेतृत्वको सरकारका प्रधानमन्त्री शाहले गत जेठ १७ गते प्रतिनिधिसभाको बैठकमा सांसदहरूसँगको प्रश्नोत्तरका क्रममा भारतले नेपालको भूमि मात्र नभई नेपालले पनि भारतको भूमि विभिन्न ठाउँमा मिचेको बताएका थिए। श्रम संस्कृति पार्टीका सांसद आरेन राईले लिपुलेक र लिम्पियाधुरासम्बन्धी सीमा विवादबारे सोधेको प्रश्नको जवाफ दिने क्रममा उनले यस्तो अभिव्यक्ति दिएका थिए।

सम्पादकीय सारांश

Verified

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको सीमा विवादसम्बन्धी अभिव्यक्तिको विवाद अझै समाधान भएको छैन।

विपक्षी दलहरूले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति सच्याउन र माफी माग्न माग गर्दै आएका छन्।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भारतमा नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतविरोधसँग जोड्ने युग अन्त्य भएको बताएका थिए।

वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई लिएर पनि राजनीतिक वृत्तमा आलोचना भइरहेको छ।

दुवै अभिव्यक्तिले राष्ट्रियता, सीमा विवाद र नेपाल–भारत सम्बन्धबारे बहसलाई पुनः सतहमा ल्याएका छन्।

प्रधानमन्त्री शाहले आफू प्रधानमन्त्री भएपछि मात्रै नेपालले पनि भारतको सीमा मिचेको विषय थाहा पाएको उल्लेख गर्दै दुवै देशबीच वार्ता र सहमतिमार्फत समस्या समाधान गर्ने सोच रहेको बताएका थिए। उनको उक्त अभिव्यक्तिपछि विपक्षी दलहरूले विरोध गर्दै राष्ट्रियतासँग जोडिएको संवेदनशील विषयमा प्रधानमन्त्रीले दिएको अभिव्यक्ति आपत्तिजनक रहेको भन्दै सच्याउन र माफी माग्न माग गरेका थिए। प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिलाई लिएर विपक्षी दलहरूले जेठ २७ गतेसम्म प्रतिनिधिसभाको बैठक अवरुद्ध गरेका थिए। त्यसपछि भदौ १ गतेसम्म बैठक सुरु हुनेबित्तिकै विरोध जनाउँदै प्रधानमन्त्रीलाई आफ्नो भनाइबारे जवाफ दिन आग्रह गरिएको थियो। विपक्षी सांसदहरूले प्रधानमन्त्रीलाई अभिव्यक्ति सच्याउन निर्देशन दिन सभामुख डोलप्रसाद अर्यालसँग रुलिङको मागसमेत गरेका थिए।

भदौ १ गतेको प्रतिनिधिसभा बैठकमा सभामुख अर्यालले विपक्षीको मागप्रति ध्यानाकर्षण भएको जनाउँदै प्रधानमन्त्रीलाई प्रतिनिधिसभा नियमावलीका सम्बन्धित प्रावधानअनुसार सांसदका प्रश्नको जवाफ दिन निर्देशन दिएका थिए। त्यसपछि विपक्षी दलहरूले सदनमा प्रत्यक्ष विरोध रोके पनि प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिबारे प्रश्न उठाउन भने छाडेका थिएनन्। प्रधानमन्त्री शाहले जवाफ दिने भनिएको भदौ १० गतेको कार्यक्रम भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट भएको जनधनको क्षतिपछि रोकिएको थियो। त्यसपछि प्रधानमन्त्रीले जवाफ नदिँदै प्रतिनिधिसभाको बर्खे अधिवेशन स्थगित भएको थियो। यससँगै प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिमाथिको विवाद पनि समाधान हुन सकेको छैन।

यही विवाद कायम रहेका बेला अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले भारतको नयाँदिल्लीमा आयोजित ‘NDTV World Summit 2026’ मा दिएको अभिव्यक्तिका कारण आलोचनामा परेका हुन्। कात्तिक ६ गते आयोजित कार्यक्रममा उनले नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतविरोधसँग जोडेर हेर्ने युग अन्त्य भएको बताएका थिए। वाग्लेले नयाँ पुस्ताको प्राथमिकता आर्थिक समृद्धि, रोजगारी, सुशासन र असल छिमेकी सम्बन्ध रहेको उल्लेख गर्दै नेपालको परराष्ट्र नीति सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको बताएका थिए। विगतमा निश्चित वैचारिक प्रशिक्षणका कारण नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतविरोधसँग जोडेर हेर्ने भाष्य निर्माण भएको उनको भनाइ थियो।

‘हाम्रो पुस्ता फरक छ। हामीले विश्व देखेका छौँ, हाम्रा आकांक्षाहरू आर्थिक छन्। हामी राम्रो रोजगारी, सुशासन र असल छिमेकी सम्बन्ध चाहन्छौँ,’ वाग्लेले भनेका थिए। उनले नेपाली राष्ट्रवादलाई ‘Anti-Indianism’ सँग जोड्ने युग समाप्त भएको दाबीसमेत गरेका थिए।

वाग्लेको उक्त अभिव्यक्तिपछि पनि आलोचना सुरु भएको छ। आलोचकहरूले सीमा विवादजस्तो संवेदनशील विषय र राष्ट्रियताको व्याख्यालाई नेपाल–भारत सम्बन्धको सन्दर्भमा प्रस्तुत गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने तर्क गरेका छन्। प्रधानमन्त्री शाहको सीमा विवादसम्बन्धी भनाइ र अर्थमन्त्री वाग्लेको राष्ट्रवादसम्बन्धी अभिव्यक्तिलाई जोडेर सरकारको भारतसम्बन्धी दृष्टिकोणमाथि प्रश्न उठाइएको छ।

यसरी प्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्रीका अभिव्यक्तिले नेपाल–भारत सम्बन्ध, सीमा विवाद र नेपाली राष्ट्रवादको व्याख्याबारे राजनीतिक बहसलाई थप तीव्र बनाएका छन्। यद्यपि, दुवै अभिव्यक्तिको सन्दर्भ र विषय फरक रहेकाले तिनको मूल्याङ्कन गर्दा सम्बन्धित भनाइको पूरा सन्दर्भलाई ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।